6 - ارتباط و هماهنگى با محيط
« 1 » بدون شك هر سخنورى از محيطى كه در آن زندگى مىكند تأثير مىپذيرد ، و به همين دليل مىتوان نوع حرف زدن افراد شهرى را از روستائى و نوع حرفهاى آنها را از باديه نشينان به راحتى تشخيص داد ، و اين نيست مگر بخاطر آن كه محيط يكى از اضلاع سهگانه شخصيّت آدمى را تشكيل مىدهد .
و درست به همين دليل است كه براى محقّقين آشناى به علم تاريخ ، تشخيص و تميز ميان شعر جاهلى با شعر عصر اسلامى و تمييز شعرهاى عصر اموى از شعرهاى عصر عباسى چندان دشوار نيست ، و اين نتيجهء تأثيرات فراوانى است كه محيط و فضاى فرهنگى هر عصرى بر ميراث ادبى آن از خود بجاى مىگذارد .
در قرآن كريم ، نيز با وجود آنكه كلام آن از بارقهء الهى است و از سرچشمهء خالق هستى جريان يافته و از تأثيرپذيرى از موجودات عالم و رنگ پذيرى از محيط زمان و مكان منزّه و مبرّى مىباشد ، ليكن نزول آيات قرآن و نحوه خطاب افراد هيچگاه در خلأ و بدون توجّه به ويژگيهاى مخاطبين و شرايط زمانى و مكانى آنها نبوده است .
مثالهاى قرآن كريم نيز از اين امر مستثنى نيست ، زيرا در اين تمثيلات كه همگى براى هدايت بشر نازل شده ، به وضوح مىتوان دريافت كه هر كدام از مثالها هدف خاصى را تعقيب مىكنند . و در اغلب مثالهاى مكّى ويژگيهاى بارز محيط مكّه ، و در اغلب مثالهاى مدنى ويژگيهاى بارز محيط مدينه بروز و ظهور آشكارى دارد .
بدين معنا كه : مثالهاى مكّى ، غالبا پيرامون علاج بيماريهاى اعتقادى دور مىزند كه شهر مكّه از آن رنج مىبرد و پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و إله در اين محيط بود كه به مجادلهء با مشركين و طرد مبانى فكرى آنها كمر همّت بست و آنها را به ايمان به خداى يكتا ، و طرد خدايان
هامش
( 1 ) . در اين بحث از كتاب : الامثال فى القرآن ، جعفر سبحانى ، صفحه 38 تا 42 بهره جستهايم . همچنين در اين باره بنگريد به : الامثال فى القرآن الكريم . محمّد جابر فيّاض ، ص 277 و الصورة الفنيّة فى المثل القرآنى ، محمد على الصغير ، ص 99 تا 104 و قرآن و فرهنگ زمانه ، محمد على ايازى ، ص 12 تا 61 .