در تمثيلات قرآنى از انواع و اقسام موجودات و پديدههائى كه در طبيعت پيرامون آدمى يافت مىشود ياد شده است . موجوداتى همچون : مگس ، پشه ، عنكبوت ، سگ ، الاغ ، شير ، دانه ، سنبل ، آب ، آتش ، خال ، خاكستر ، باد ، نور ، چراغدان و . . .
نكته قابل توجّه آن است كه خداوند متعالى كسانى را كه اين مثالها را منكر شده و آنها را دور از شأن خداوند مىدانند - و معتقدند كه از ساحت مقدس الهى دور است كه به چنين مثالهاى سادهاى تمسّك جسته باشد - مورد انتقاد قرار داده و اشاره داشته كه اين مثالها همگى حقّند و به حقايق آنها تنها مؤمنينى دست مىيازند كه در كنه اين حقايق انديشه مىكنند ولى كافران را كه چشم دل خود را بر حقايق بستهاند و از تعقّل و انديشه درباره حقايق عالم هستى سرباز زدهاند ، نه تنها حظّ و بهرهاى از اين معارف نخواهند برد ، بلكه گاه اين مثالها زمينه اغواء و گمراهى ايشان را فراهم مىآورد ! اين حقيقتى است كه خداوند متعال در آيهء 26 سورهء بقره بدان اشاره داشته و فرموده :
« خداوند از اينكه ( به موجودات ظاهرا كوچكى مانند ) پشه و حتى كمتر از آن ، مثال بزند شرم نمىكند . ( در اين ميان ) آنان كه ايمان آوردهاند ، مىدانند كه آن ، حقيقتى است از طرف پروردگارشان ، و امّا آنها كه راه كفر پيمودهاند مىگويند : منظور خداوند از اين مثل چه بوده است ؟ ! ( آرى ) جمع زيادى را با آن گمراه و گروه بسيارى را هدايت مىكند ، ولى تنها فاسقان را با آن گمراه مىسازد ! » .
دربارهء مثالهاى قرآن ، بين متفكّران دو نظر وجود دارد :
1 - برخى مىگويند اين مثلها در حدّ تشبيه عرفى است و تنها براى تقريب مطلب به ذهن آورده شده است .
2 - گروهى ديگر مىگويند : اين مثلها براى وصف و بيان وجود مثالى مطلب آمده و حقيقت مثل را بيان مىكند .
تمثيلات قرآن ( فارسى ) — صفحة 79
مساهمون: حميد محمد قاسمى
ص٧٩