در خويش پديد آورد . « 1 »
خداوند متعال در مقام تربيت انسان و براى جدا شدن صفوف از يكديگر ، در پيش روى اين شاگرد هستى انواع امتحانها را قرار داده است تا صلاحيّت باطنى او از نظر استحقاق ثواب يا عقاب به منصّهء ظهور برسد و لياقت او براى ارتقاء به كلاس بالاتر و يا در جا زدن او در مراتب پايين آشكار گردد .
و اساسا « بعثت رسل و نشر كتب آسمانى همه براى امتياز بشر و جدا شدن اشقياء از سعداء و مطيعين از عاصين است و معنى امتحان و اختبار حقّ همين امتياز واقعى خود بشر است از يكديگر . » « 2 »
لذا اين جهان پر زرق و برق كه هر گوشهاى از آن دل مىبرد ، و ديدگان را به خود مشغول مىدارد و انگيزههاى مختلف را در درون آدمى بيدار مىكند ، يك ميدان بزرگ آزمايش است تا در كشاكش اين انگيزهها ، و درخشش اين زرق و برقها و چهرههاى دلانگيز و دلربا ، انسان بر كرسى آزمايش قرار گيرد و ميزان قدرت ايمان و نيروى اراده و معنويت و فضيلت خود را به نمايش بگذارد . « 3 »
به اين ترتيب هر چه در اختيار آدمى است و يا در پيش روى اوست ، مىتواند ابزارهاى آزمايش الهى قرار گيرد و هر گامى كه انسان برمىدارد و هر حركتى كه مىنمايد و حتّى هر انديشهاى كه در صفحه ذهنش خطور مىكند ، مىتواند وسيلهء سنجشى براى حقيقت ذات او بشمار آيد .
لحظه لحظه امتحانها مىرسد * سرّ دلها مىنمايد در جسد
« 4 » علّامهء طباطبائى در اينباره مىفرمايند :
« آيات شريفه ، امتحان و بلا را به جميع امورى كه يك نحو ارتباطى با انسان دارند عموميّت داده است ، گاهى آن امور از اجزاء وجودى انسان بوده و خداوند انسان را به آنها
هامش
( 1 ) . نگاهى دوباره به تربيت اسلامى ، ص 110 .
( 2 ) . اربعين حديث ، امام خمينى ( ره ) ، ص 234 .
( 3 ) . تفسير نمونه ، ج 12 ، ص 349 .
( 4 ) . مثنوى معنوى ، دفتر پنجم .