پوست تن دوزخيان از شدت آتش بسوزد ما پوست ديگرى بر آنها مىپوشانيم ( تا طعم عذاب را به خوبى بچشند ) . « 1 » فرض كنيم كه اين پوستها گناه كرده و عذاب شوند گناه آن پوست ديگر ( كه تازه روئيده ) چيست ؟
امام فرمود : واى بر تو ! آن پوست ، هم عين پوست اوّل است و هم غير آن است ! ( هى هى و هى غيرها ) آن ملحد ( كه از اين پاسخ چيزى درنيافته بود ) گفت : اين سخن را براى من روشن كن ! « 2 » امام عليه السّلام ( به ذكر يك مثال گويا روى آورد و ) فرمود : آيا تا كنون نديدهاى كه كسى خشتى را بشكند و بعد با آب آغشتهاش نمايد و به گل تبديلش كند و سپس ( در قالب ريخته ) و آن را به شكل اوّليهاش درآورد . آيا اين همان خشت اوّل نيست و از جهت ديگر غير آن نيست ؟ ! آن مرد گفت : چرا ! خدا عمرت دهد ( و از اين راه مجاب شد ) . « 3 »
10 - ابتلاء و امتحان براى آشكار نمودن گوهر حقيقت آدمى
هرگاه بخواهيم انسان را به سوى مقصد تربيت سير دهيم ، بايد به وسيلهء مجموعهاى از اعمال دريابيم كه او تا چه اندازه آمادگى و صلاحيّت آن مقصد را دارد ، تا بتوانيم زمينهء لازم را براى اين سير به درستى فراهم كنيم ؛ و نيز براى اينكه دريابيم كه متربّى در چه مرتبهاى است و چه توانائيها و صلاحيتهايى دارد و بخواهيم آن تواناييها و صلاحيتها ظهور كند ، بايد يك سلسله امور را كه متناسب مقصد تربيت است بر او وارد كنيم ، و اين عمل « ابتلاء » و « امتحان » ناميده مىشود ، و هدف از آن اين است كه باطنها ظهور كند و
هامش
( 1 ) . نساء / 56 .
( 2 ) . و در روايت ديگر آمده كه آن مرد گفت : براى من مثالى از امور دنيوى ارائه كنيد تا اين مسئله را درك كنم ! ( بحار الانوار ، ج 7 ، ص 38 . )
( 3 ) . بحار الانوار ، ج 7 ، ص 39 ، كه از امالى شيخ طوسى ص 20 نقل نموده است .