و در جاى ديگر ، خداوند متعال پيامبر صلّى اللّه عليه و إله را خطاب نموده و مىفرمايد :
انْظُرْ كَيْفَ ضَرَبُوا لَكَ الْأَمْثالَ فَضَلُّوا فَلا يَسْتَطِيعُونَ سَبِيلًا
« 1 » « ببين چگونه براى تو مثلها زدند ! در نتيجه گمراه شدند و نمىتوانند راه حقّ را پيدا كنند . »
و در آيهاى ديگر مىفرمايد :
وَ لا يَأْتُونَكَ بِمَثَلٍ إِلَّا جِئْناكَ بِالْحَقِّ وَ أَحْسَنَ تَفْسِيراً
« 2 » « آنان هيچ مثلى براى تو نمىآورند مگر اينكه ما حقّ را براى تو مىآوريم و تفسيرى بهتر ( و پاسخى دندان شكن كه در برابر آن ناتوان شوند ! » از آيات به خوبى مىتوان دريافت كه مثالها همواره يكى از سلاحهاى مؤثّر در منازعات كلامى و اعتقادى بودهاند ، كه اگر نبود اين جاذبه و نفوذ عميق مثالها بر دلها ، تا اين حدّ شاهد رويكرد گسترده به « مثال » و بهره جستن از آن در ميادين مناظره و احتجاج نبوديم .
قرآن كريم در قالب تمثيلاتى نغز و روشنگر ، اعتقادات و مبانى فكر كفّار و مشركين را زير سؤال برده و تو خالى و پوشالى بودن خدايان و آلهههاى دروغين آنها را به روشهاى مختلف در برابر چشمانشان مجسّم نموده ، و از اين راه سوزنى به بادكنك غرور آنها وارد آورده و با مثالهاى بيدارگر خود ، همچون تازيانهاى بر پشت آنها ، نواخته و وجدانهاى خفته آنها را بيدار ساخته است .
به اين ترتيب ، مثالهاى قرآن نه تنها « نور » ى است كه در پرتو آن چشمها بينا مىشود و دلها هدايت يافته و آدمى به سرچشمه صلاح و فلاح رهنمون مىگردد ، بلكه « نار » ى است كه بديها و زشتيها و پلشتيها را مىسوزاند و چهرهء زشت و كريه كفر و شرك و نفاق را آشكار مىسازد و بدينسان ، سره را از ناسره ، نور را از ظلمت ، حقيقت را از گمراهى ،
هامش
( 1 ) . اسراء / 48 و فرقان / 9 .
( 2 ) . فرقان / 33 .