ويژگى « آيتها » اين است كه نمودى رمزگونه دارند و هر رمزى به چيزى بيش از ظاهر خود دلالت دارد . و آن راز رمز است . « 1 »
از مقاصد مهمّ تربيت آن است كه چشمان انسان به درستى گشوده شود و به بصيرت دست يابد و بتواند از ظواهر امور بگذرد و بواطن امور را بنگرد ، و از محسوسات و مشهودات به معقولات برسد و خود را از فرو رفتن در گرداب فريبها حفظ كند و در راههاى خطا كه ديگران مكرّر رفتهاند ، گام نگذارد ، و روش عبرت راهى استوار در رساندن انسان به اين مقصد تربيت است .
بنابراين نقش تربيتى عبرت اين است كه انسان را اهل عبور از غفلت به بصيرت كند و او را از خانهء غرور بيرون آورد و به خانهء شعور برساند و مادام كه انسان در خانهء غرور خويش گرفتار است ، از آنچه بر سر ديگران رفته است ، درس نمىآموزد و خطاهاى گذشتگان را تكرار مىكند و به همان راهى مىرود كه آنان رفتند . « 2 »
روش عبرت آموزى ، مانع از آن مىشود كه فرد براى كناره گرفتن از هر خطايى ، خود به ازاى آن مجازات ببيند . اين بهاى گزافى است . در ابنان تاريخ ، چنان كه در اطراف ما ، فراوانند كسانى كه هر يك بار خطايى را به دوش كشيدهاند و مىكشند تا ما چنين بارى را به دوش نگيريم . « 3 »
روش عبرتآموزى در قرآن وسيعا به كار گرفته شده است و برخى از تمثيلات قرآن نيز عهدهدار ايفاى اين نقش هستند .
پارهاى از مثالهاى قرآن ، با برداشتن حجاب زمان و مكان از مقابل ديدگان انسان ، وى را با گذشته و تحوّلات تاريخى پيوند مىدهند ، و ماجراى اقوام و تاريخ پيشينيان را همچون آينهاى شفاف در پيش روى آدمى قرار داده و علل عظمت و انحطاط جوامع و عوامل عزّت و ذلّت دولتها و راه نيكبختى و بدبختى امّتها را به خوبى نشان مىدهند ، تا
هامش
( 1 ) . نگاهى دوباره به تربيت اسلامى ، ص 149 و 150 .
( 2 ) . سيرى در تربيت اسلامى ، ص 278 .
( 3 ) . نگاهى دوباره به تربيت اسلامى ، ص 150 .