در روايات معصومين عليهم السّلام تشبيهات گوناگونى براى عالمان بىعمل صورت گرفته كه هر كدام بيانگر گوشهاى از سرنوشت شوم اين گونه افراد است . از جمله : « 1 » 1 - رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله فرمود :
« مثل دانشمندى كه ديگران را نيكى آموزد ولى خود را فراموش كند همچون چراغى است كه به مردم روشنائى مىبخشد ولى خودش مىسوزد و از بين مىرود . »
2 - و نيز آن حضرت صلّى اللّه عليه و إله فرمود :
« علمى كه بدان عمل نشود همچون گنجى است كه از آن انفاق نشود ، دارنده آن در جمعش خود را به رنج افكند ، امّا سودى از آن نبرده است . »
3 - از حضرت عيسى عليه السّلام روايت شده كه :
« مثل علماى بد ( و دنياپرست ) مثل صخرهاى است كه جلوى نهرى را گرفته ، نه خود آب مىنوشد و نه مىگذارد آب به كشتزارها برسد . »
و در بعض تعبيرات از آنان به عنوان : « شجر بلا ثمر » ( درخت بىثمر ) يا « سحاب بلا مطر » ( ابر بىباران ) يا « رامى بلا وتر » ( تيرانداز بدون كمان ) يا « چهارپايى كه به آسياب مىبندند » ( كه فقط به دور خود مىگردد و سودى از آن نمىبرد ) و تعابيرى مانند آن ياد شده است .
شگفت آن است كه در ميان تمامى تمثيلات و تشبيهات قرآن كريم ، تكان دهندهترين و گزندهترين آنها درباره « عالمان بىعمل » و « دانشمندان منحرف » به كار رفته است ، كه يكى تمثيل آنها به « الاغهاى باركش » ، و ديگرى تمثيل ايشان به « سگهاى هار » است . « 2 »
( كه در ادامهء بحث بدين تمثيل اشاره خواهيم داشت ) و اين خود از نقش تخريبى و تخديرى عالمان فاسدى كه دين را طعمه مقاصد و منويّات مادّى خود قرار دادهاند حكايت مىكند .
هامش
( 1 ) . بنگريد به : العلم و الحكمة فى الكتاب و السنة ، ص 445 و 446 و ميزان الحكمه ، ج 6 ، ص 504 .
( 2 ) . بنگريد به : سورهء اعراف ، آيه 175 و 176 .