و به همين دليل است كه وقتى از پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و إله سؤال شد : بدترين مردم كيانند ؟ فرمود : علما هنگامى كه فاسد شوند . « 1 » و هنگامى كه از امير مؤمنان على عليه السّلام سؤال شد : بهترين مردم بعد از ائمه هدى كيانند ؟ فرمود : علما ، هنگامى كه صالح باشند ، و چون سؤال شد بدترين مردم بعد از ابليس و فرعون و نمرود كيانند ؟ فرمود : علما آن هنگام كه فاسد شوند و به نشر اباطيل و به كتمان حقايق روى آورند . « 2 »
و به گفتهء شيخ اجل سعدى شيرازى :
« دو كس رنج بيهوده بردند و سعى بىفايده كردند ، يكى آن اندوخت و نخورد و ديگر آن كه آموخت و نكرد .
علم چندان كه بيشتر خوانى * چون عمل در تو نيست نادانى
نه محقّق بود نه دانشمند * چارپايى برو كتابى چند
آن تهى مغز را چه علم و خبر * كه برو هيزمست يا دفتر
« 3 »
5 - انفاق توأم با منّت و آزار
قرآن كريم براى اعمال رياكارانه و انفاقهاى آميخته با منّت و آزار ، كه از دلهاى قساوتمند سرچشمه مىگيرد ، مثال زندهاى را ارائه نموده كه تصوير گويائى براى اين رذيله اخلاقى بشمار مىرود .
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ، لا تُبْطِلُوا صَدَقاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَ الْأَذى كَالَّذِي يُنْفِقُ مالَهُ رِئاءَ النَّاسِ وَ لا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ ، فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ صَفْوانٍ ، عَلَيْهِ تُرابٌ فَأَصابَهُ وابِلٌ ، فَتَرَكَهُ صَلْداً ، لا يَقْدِرُونَ عَلى شَيْءٍ مِمَّا كَسَبُوا وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكافِرِينَ
« 4 » « اى كسانى كه ايمان آوردهايد ! بخششهاى خود را با منّت و آزار باطل نسازيد ! همانند كسى كه مال خود را براى نشان دادن به مردم ، انفاق كند ، و به خداوند و روز رستاخيز ايمان
هامش
( 1 ) . بحار الانوار ، ج 77 ، ص 138 .
( 2 ) . همان ، ج 2 ، ص 89 .
( 3 ) . كليات سعدى ، ( گلستان ) ، ص 159 .
( 4 ) . بقره / 164 .