نيك است به سوى آن بشتاب . وحى به معنى « نوشته و كتاب » هم آمده ، در حديث آمده كه حارث اعور از صحابهء امير المؤمنين على ( ع ) گفت : « تعلّمت القرآن فى سنة و الوحى فى ثلاث سنين » قرآن را به يكسال و وحى را به سه سال آموختم « 5 » كه قرآن يعنى قرائت قرآن و وحى يعنى كتابت و خط « 6 » .
« وحى ، بالفتح ، اشارت و كتابت و نامه و پيغام و سخن پوشيده و هر چه به ديگرى فرستى . . . » « 7 »
« وحى و ايحاء ، القاء المعنى الى النبيّين باشد از جهت پوشيده » « 8 » « . . . و وحى به معانيى آمد . وحى ارسال فرشته باشد به پيغامبر براى اعلام مصالح ، و در شرع چون اين لفظ اطلاق كنند از او اين مفهوم باشد . . . » « 9 »
صرف نظر از متون اسلامى ، اين كلمه در اشعار جاهلى هم آمده ، در شعرى از اعشى به معنى اشاره آمده « 10 » ، در شعر ديگر معنى « كتاب » مىدهد . چنان كه جرير مىگويد : « كأنّ أخا اليهود يخطّ وحيا » « 11 » يعنى چنان بود كه برادر يهودى كتابى مىنوشت . همين معنى در شعر لبيد بن ربيعه به صورت كلمهء « وحىّ » جمع وحى به معنى كتاب آمده است « 12 » .
خلاصه اينكه : در لغت ، وحى را مصدر وحى و يا اسم مصدر از أوحى ( كه مصدرش إيحاء مىشود ) گرفتهاند . در اين صورت وحى و ايحاء به يك معنى خواهد بود ، مثل عطاء و إعطاء . معنى وحى و ايحاء در لغت « اعلام » مىشود . يعنى مطلبى
هامش
( 5 ) طبرى 3 : 2524 .
( 6 ) لسان 20 : 257 س 20 .
( 7 ) منتهى الارب كلمهء وحى .
( 8 ) ابو الفتوح رازى 4 : 253 .
( 9 ) ايضا 2 : 356 .
( 10 ) اساس البلاغهء زمخشرى 2 : 496 .
( 11 ) ديوان جرير 498 .
( 12 ) بيت دوم معلّقهء لبيد :« فمدافع الرّيّان عرّى رسمها * خلقا كما ضمن الوحىّ سلامها »معنى نقش سنگ را هم از شعر كعب بن زهير ( م 26 ) مىتوان دريافت :
« أتا العجم و الآفاق منّه قصائد - بقين بقاء الوحى فى الحجر الأصم » ( ديوانش 29 ) .
همو بود كه در مدح نبى گفت : « بانت سعاد فقلبى اليوم متبول - متيّم إثرها لم يشف مكبول » و بردهاى جايزه گرفت كه منصور خليفهء عباسى آن را از بازماندگانش به چهل هزار درهم خريد و از آن پس خلفاى عباسى روزهاى عيد آن را مىپوشيدند و سرانجام به چنگ مغول افتاد . ( طبقات الشعراء محمد بن سلام 20 و 21 ، خزانة الادب بغدادى 4 : 11 و 12 ) .