پيامبرى نفرستاد جز اينكه جبرئيل « ولىّ » او بود « 16 » . به آدم ( ع ) پس از هبوط 21 صحيفه وحى كرد . كشاورزى و كار با آهن و حروف الفباء و مناسك حجّ را به او آموخت . او را به توبه امر فرمود . به نوح كشتى سازى آموخت . ابراهيم را از آتش نجات داد . قوم لوط را او هلاك كرد . مبارزه با ساحران را به موسى آموخت .
خروج از مصر را او رهبرى كرد . ( در خروج از مصر او بر روى اسب سپيد پائى ظاهر شد و مصريان را وارد درياى سرخ كرد تا غرق شدند . قبضهاى از اثر او در گوسالهء سامرى به كار رفت ) . فلاخن اندازى و زره سازى را به داود آموخت تا شاؤول را شكست دهد . مزامير را او به داود آموخت .
در مورد رسول خدا ( ص ) در روايات و اخبار ، بخصوص در مورد وحى ، تصريح شده كه واسطهء وحى او بوده است . ( حتى در كتب اخبار آمده كه « طليحهء اسدى متنّبى » گمان مىبرد كه جبرئيل بر وى نازل شده است ) « 17 » . جبرئيل در كودكى سينهء پيغمبر ( ص ) را به آب زمزم شستشو داده « 18 » ، وضو گرفتن « 19 » و اوقات نماز و تعداد ركعات آن را او به نبى تعليم داد « 20 » . در شب معراج همراه پيامبر بود ، تا به جائى رسيدند كه ديگر جبرئيل اظهار عجز كرد و از رفتن واماند و گفت : اگر گامى ديگر بردارم خواهم سوخت « 21 » .
عقل چون جبريل گويد احمدا * گر يكى گامى زنم سوزد مرا
اما پيامبر از آنجا هم گذشت تا به مرتبهء « قاب قوسين او ادنى » رسيد . از آن هم در گذشت و مقام تدلّى پيش آمد .
جبرئيل عشقم و سد رهم توئى * من سقيمم ، عيسى مريم توئى
« 22 »
هامش
( 16 ) تفسير طبرى 1 : 342 ، ابن سعد 1 / 1 / 115 - 116 ، مجمع الزوايد 8 : 241 - 242 ، تفسير ابن كثير 1 : 238 .
( 17 ) طبرى 1 : 1890 ، بلاذرى 96 .
( 18 ) بخارى : صلاة 1 ، حج 76 ، احمد 3 : 121 ، 149 ، 288 و 4 : 207 و 5 : 122 و 143 ، ابن سعد 1 / 1 / 70 و 96 . مسلم : صلاة 260 - 266 .
( 19 ) ابن هشام 1 : 260 ( 158 گوتينگن ) ، احمد 4 : 161 ، تاريخ طبرى 1 : 1157 .
( 20 ) بخارى : مواقيت الصلاة 1 ، بدء الخلق 6 ، مغازى 12 ، مسلم : مساجد ، ح 166 ، 167 ، موطأ :
و قوت الصلاة 1 ، مسند زيد بن على : ح 109 ، تاريخ طبرى 1 : 1157 .
( 21 ) تفاسير در سورهء إسراء ( سورهء 17 ) ، سفينة البحار 2 : 173 ، تا جائى كه جبرئيل گفت : « لو دنوت أنملة لأحترقت » بحار الانوار 6 : باب 33 معراج ، شرح تعرف 2 : 44 . به نقل از احاديث مثنوى فروزانفر .
( 22 ) مثنوى معنوى 6 : 386 نيكلسن .