همان نام « روح القدس » تكرار مىگردد .
رسول خدا دوبار او را به صورت اصلى مىبيند ( 81 : 23 و 53 : 13 ) . او مأمور آوردن وحى ( 26 : 194 ) و حامى رسول خدا بود ( 66 : 4 ) .
مىبينيم كه از همان آغاز ، صفات اين فرشتهء وحى به دقّت تصريح شده و شناسانده مىشود :
« چنين نيست ، قسم به ستارگان باز گردنده ، كه به گردش در آيند و باز رخ پنهان كنند . سوگند به شب ، وقتى روى تاريك كند . و قسم به صبح روشن ، وقتى كه دم زند . همانا كه اين « قرآن » گفتار « رسول كريم » است . فرشتهء با قدرتى كه نزد خداى مقتدر عرش ، با جاه و منزلت است . فرمانده فرشتگان و امين وحى الهى است . هم سخن شما ( پيامبر ( ص ) ) هرگز ديوانه نيست . و او امين وحى را در افق به روشنى رؤيت كرد . » ( 81 : 15 - 23 ) .
اين آيات از وحىهاى صدر نزول است . اواخر سال اول بعثت نازل شده و مىبينيد كه صفات جبرئيل را به چه سوگند عظيم و تأكيد بلندى ، و چه روشن و دقيق شرح مىدهد .
سوگند كه اين « رسول كريم » ، « ذى قوه » است و نزد خداى متعال جاه و منزلتى دارد . از مقربان نزديك خداست . فرشتگان ديگر از او پيروى مىكنند و او خود امين است ، امين وحى است . پيامبر او را در افق آشكارا ديده . . . اين پيام آور الاهى ، گاهى به روح ، گاهى به « رسول رب » و يا « روح القدس » ياد شده ، و وقتى هم نامش « جبرئيل » ذكر گشته ، و بالاخره باز همان « روح القدس » تكرار شده . . .
پس اگر در دوران مكّه ، نامش به صورت « جبرئيل » نيامده و در دورهء مدينه دو بار بدين نام خوانده شده ، چقدر بايد سطحى و زودگو بود كه گفت : اين اثر يهود بوده كه اين حقيقت دينى وارد قرآن شده است . آيا اعتبار به اسامى است يا مسميّات ؟ مگر نه اينكه همهء اوصاف اين فرشته در همان آيات اوليه بازگو شده ؟
مگر نه اينكه باز در آخر سورهء بقره و به حدود سال دهم هجرت باز از او به نام « روح القدس » ياد شده ، همان نامى كه در حدود سال هفتم بعثت و شش سال مانده به هجرت ( 16 : 102 ) از او ياد شده بود ؟ آيا در اوصاف او كه در مراحل مختلف وحى نازل شده تباينى ديده مىشود ؟ آيا اين اوصاف جز بر جبرئيل ، بر فرشتهء ديگرى قابل حمل است ؟ آيا حكمت نزول تدريجى جز اين اقتضاء مىكرد ؟
تاريخ قرآن ( فارسى ) — صفحة 59
مساهمون: محمود راميار
ص٥٩