فرشتهء وحى ديده نمىشده اما وحى شنيده شده و ضبط گرديده است . قسمتى ديگر از اين نوع وحىها را در سيرهء رسول خدا و يا كتب حديث باز گفتهاند كه از آنجا مىشود آنها را استخراج كرد .
گاهى هم جبرئيل به صورت مردى كه بسيار شبيه به « دحيهء كلبى » بود بر رسول خدا ( ص ) ظاهر مىشد « 27 » . وقتى هم صحابه او را در اين صورت مىديدند .
مثلا در غزوهء بنى قريظه ( در سال پنجم هجرى ) او را سوار بر استرى سپيد ديدند « 28 » .
و يا او را در محضر نبى ديدهاند كه صحبت مىكرده و پيامبر به خواب بوده است « 29 » .
پيامبر فرموده بود : وقتى دحيه نزد او است كسى به او وارد نشود « 30 » .
« دحيهء كلبى » يكى از بزرگان و بازرگانان ثروتمند بود كه با رومىها و شامىها ارتباط داشت . پس از واقعهء احد و يا خندق بود كه اسلام آورد و پيامبر او را نزد قيصر روم فرستاد تا او را دعوت به اسلام كند « 31 » . خواهرى داشت به نام « شراف » كه پيامبر او را خواستگارى كرد ، ولى پيش از ازدواج در گذشت « 32 » . ظاهرا ظهور جبرئيل به شكل دحيه ، بايد پس از هجرت و واقعهء احد يا خندق باشد . زيرا تمثّل فرشته به شكل مردى كه ايمان نياورده چندان قابل قبول به نظر نمىرسد « 33 » . و اساسا اين تشكّل و تمثّل و ظهور فرشته در پيكر انسانى بيشتر به موضوعات عامه مىماند تا حقائق مسلم .
دحيه در بسيارى از وقايع حضور داشت و در حسن صورت ضرب المثل بود « 34 » .
در حدود سال 45 هجرى ، در زمان معاويه در دمشق در گذشت « 35 » .
گاهى هم بود كه جبرئيل به صورت مرد ديگرى مىآمد و از ايمان و اسلام و
هامش
( 27 ) طبقات ابن سعد 3 / 2 / 52 و 4 / 1 / 184 و 8 : 46 ، مغازى واقدى : 360 چاپ برلن 1882 م .
اصابه 1 : 473 ، اسد الغابه 2 : 103 ، فضائل القرآن ابن كثير 7 ، 8 ، احمد 2 : 107 و 3 : 334 .
( 28 ) ابن هشام 3 : 245 .
( 29 ) بحار 20 : 210 ، 22 : 32 ، مجمع 8 : 351 ، سفينه 1 : 143 .
( 30 ) بحار الانوار 8 : 20 و 37 : 326 .
( 31 ) بلاذرى 1 : 531 .
( 32 ) بلاذرى 1 : 460 ، الاستيعاب : 172 ، اغانى 6 : 95 ، اصابه 1 : 1378 ، نولد كه 1 : 22 .
( 33 ) نولدكه 1 : 24 .
( 34 ) اصابه ابن حجر 1 : 473 ، النهايهء ابن اثير 2 : 107 و 3 : 247 ، عمدة القارى 1 : 93 ، كتانى 1 : 190 .
( 35 ) تهذيب ابن عساكر 5 : 268 .