« وَ إِنْ عاقَبْتُمْ ، فَعاقِبُوا بِمِثْلِ ما عُوقِبْتُمْ بِهِ وَ لَئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرٌ لِلصَّابِرِينَ
( 16 : 126 ) و اگر كسى را كيفر دهيد ، بهم چندان كيفر دهيد كه او كرد ؛ و اگر شكيبائى كنيد آن براى شكيبايان بهتر است . . . »
مرتبهء ديگر اين آيه به روز فتح مكه نازل شد ، چه در جنگ احد 64 تن از انصار و شش تن از مهاجران كشته و مثله گشته بودند و انصار خيال انتقامجوئى داشتند كه در فتح مكه اين آيات نازل گشت « 11 » .
البته به علت بعد زمان ميان روز احد و روز فتح مكه ، بين اين دو روايت نمىتوان جمع كرد ، اين است كه معتقد به تكرار نزول گشتهاند .
ديگر از اين موارد را اهل تسنن آيهء 113 سورهء 9 توبه مىدانند كه احمد و بخارى در صحيح خود « 12 » و ديگران نيز گفتهاند كه ابو طالب بهنگام وفات بر آئين ملت عبد المطلب بود و آيهء 113 سورهء توبه مىگفت بر پيامبر و گرويدگان روا نيست كه براى مشركان آمرزش خواهند ، اگر چه خويش و نزديكشان باشد . . .
و گفتهاند كه آيهء 56 سورهء 28 قصص نيز دربارهء ابو طالب نازل گشت . ولى مىدانيم كه سورهء توبه در مدينه آمد و از آخرين مراحل نزول است و مرگ ابو طالب در مكه بود . اين است كه پارهاى گفتهاند تكرار نزول بوده « 13 » ولى شيعه عدم ايمان ابو طالب و نيز عبد المطلب را قبول نمىكند « 14 » و همچنين سورهء اخلاص را گفتهاند كه در جواب مشركان مكه و اهل كتاب مدينه هر دو نازل شد « 15 » .
زركشى مىگويد : گاه آيتى بود كه از جهت بزرگداشت شأنش ؛ و يا به هنگام حدوث سببش براى يادآورى و جلوگيرى از فراموشى آن ؛ دو بار نازل مىشد ، چنان كه گفتهاند سورهء فاتحة دو بار نازل شد ، يك بار به مكه و بار ديگر به مدينه « 16 » .
حال اگر دو روايت هر دو صحيح بود ، ولى برترى نهادن يكى بر ديگرى امكان
هامش
( 11 ) الاتقان 1 : 33 بنقل ترمذى و حاكم از ابىّ بن كعب .
( 12 ) بخارى در باب التفسير ( 3 : 173 ) از مسيب نقل مىكند . ابن كثير در تفسير ( 2 : 393 ) از احمد بسندش از مسيب نقل مىكند .
( 13 ) البرهان 1 : 31 .
( 14 ) ابو الفتوح رازى 5 : 266 .
( 15 ) البرهان 1 : 30 .
( 16 ) البرهان 1 : 29 .