رمزى نهاده و در پايان هر آيه شمارهاى گذاشتهاند « 3 » .
البته گفتهاند كه تقسيم قرآن به حزب و جزء از زمان پيامبر اكرم ( ص ) سابقه داشته است و احاديث زيادى حاكى از آنست كه در دوران رسول خدا قرآن به اجزائى تقسيم شده بود « 4 » . حتى از مالك نقل كردهاند كه مصحفى از جدش ارائه نمود كه هم زمان مصحف عثمان نوشته شده بود و در خواتم آن نشانهائى داشته است « 5 » . و از امام جعفر صادق ( ع ) نقل شده كه مصحفى داشته كه به چهارده جزء تقسيم شده بود « 6 » .
ولى آن نوع تقسيم بندى با آنچه امروز داريم تفاوت دارد . آنها قرآن را به 3 سوره و 5 سوره و 6 سوره و 9 سوره و 11 سوره و 13 سوره و حزب مفصل تقسيم مىكردند . يعنى 3 سورهء اول ، بقره و آل عمران و نساء بوده و 5 سورهء بعدى مائده ، انعام ، اعراف ، انفال ، براءة . . . و حزب مفصل هم از سورهء « ق » تا آخر قرآن بوده است « 7 » .
ديگر از علائم آن بود كه در اول آيه سه نقطه مىگذاشتند « 8 » . اما وضع اعشار را گفتهاند كه حجّاج بن يوسف به آن مبادرت كرد و يا مأمون عباسى به آن فرمان داد « 9 » .
همچنين قرآن را به نصفها و ثلثها و ربعها . . . تا عشرها تقسيم كردهاند كه بسيار مفصل است « 10 » .
هامش
( 3 ) ر ك . : غيث النفع از علامه سفاقسى و ناظمة الزّهر و شرحها و تحقيق البيان و ارشاد القراء و الكاتبين از ابو عيد رضوان المخلّاتى .
( 4 ) ابو داود در سنن ، باب تحزيب القرآن از اوس بن حذيفه و امام محمد در مسندش از عبد الرحمن بن مهدى و ابو يعلّى نقل مىكند و ابن ماجه از ابو بكر بن ابى شيبه از ابو خالد باز مىگويد . تفسير قرطبى 1 : 63 . كتاب المصاحف 118 ، البرهان فى علوم القرآن 1 : 250 ، طبقات الكبير ابن سعد 5 : 374 چاپ سخو ، ابو داود : رمضان باب 8 ، سنن ابن ماجه : الاقامه 178 ، مسند احمد بن حنبل 4 : 9 ، 343 ، 353 - 355 ، 381 : 383 ، مسند طيالسى : حديث 1108 .
-Blacheخre:Intr .P .731 ،note281 .
( 5 ) تفسير قرطبى 1 : 63 - 64 ، المحكم : 17 .
( 6 ) اصول كافى 2 : 618 .
( 7 ) برهان 1 : 247 ، اتقان 1 : 63 .
( 8 ) كتاب المصاحف : 143 ، الاتقان 2 : 171 .
( 9 ) برهان 1 : 251 ، مقدمه ابن عطيه از مقدمتان : 276 .
( 10 ) برهان 1 : 250 و 253 و مقدمه كتاب المبانى : 235 .