اين است كه اين روش يا نزد همه كس مشهور و مرسوم نبوده و يا پيش بيشتر مردم فراموش شده بود . محتمل است كه او اين روش را از كلدانيها گرفته و در مورد قرآن به كار برده باشد .
خطوط سريانى اصلا از الفباى فنيقى اشتقاق يافته و در آن حركات حروف علامتى نداشته است . سريانىها مدتها با الفبائى بدون نمايش حركات حروف ، نوشتههاى خود را مىنوشتند تا اينكه عيسوى شدند و چون خواستند اناجيل را به زبان خود برگردانند براى قرائت انجيل در كليساها بايد از غلط در تلفّظ مصون مىماندند و گرنه غلط در اين كار امرى بزرگ و گناه شمرده مىشد و گاهى غلطى مستلزم كفر و زندقه بود . اين بود كه نقطههاى بزرگى بالا و پائين حروف مىنهادند . اين كار پيش از تقسيم سريانىها به نسطورى و يعقوبى بود . بعد اين روش نزد نسطوريان پيشرفت بيشترى يافت و شامل همهء حركات در نوشتههاى سريانى شد « 2 » . عبرانيان نيز همين روش سريانيان را دنبال كردند و در كتب دينى خود اين طريقه نقطهگذارى را به كار بردند « 3 » . و بدين ترتيب اين سه دسته قوم سامى ( سريانى ، عرب ، عبرانى ) براى رسم حركات حروف در نوشتههاى خود يك روش واحدى اتخاذ كردند .
روش ابو الاسود را ديديم كه تنها اعراب و تنوين را در آخر كلمات نقطهگذارى كرد « 4 » . در قرن بعد نوبت به خليل بن احمد رسيد و او علامات ديگرى از قبيل همزه و تشديد را وضع نمود « 5 » . بدنبال آنها مردم نيز از اين روش پيروى كردند و اگر روشهاى ديگر هم وجود داشته متروك ماند . گرچه اين كار در آغاز مواجه با مخالفتهائى شد ولى سرانجام رواج يافت . ظاهرا در آن هنگام نقطه را با رنگ ديگرى غير از رنگ متن مىنوشتند . يكى از قديمىترين قرآنهائى كه بدست آمده در جامع عمرو عاص نزديك قاهره بود . اين قرآن روى تكههاى بزرگ پوست با خط كوفى نوشته شده و همان روش ابو الاسود در آن ديده مىشود . يعنى متن قرآن را با مركب
هامش
( 2 ) محاضرات غويدى : 83 - 84 ، اللمعة الشهيه : 162 ، قصة الكتابة العربية : 49 ، فقه اللغة وافى : 59 ، 66 ، 174 .
( 3 ) تاريخ اللغات الساميه : 103 ، فقه اللغة وافى : 53 ، دروس اللغة العبريه : 65 .
( 4 ) انباه الرواة قفطى 1 : 5 ، اخبار النحويين سيرافى : 16 ، المحكم فى نقطة المصاحف ، 3 - 7 هر يك به نحوى بازگفتهاند . و نيز تاريخ قرآن نولدكه 3 : 261 ديده شود .
( 5 ) كتاب النقط ابو عمرو الدوانى : 133 ، الاتقان 2 : 171 نوع 76 مسئلة .