است . « 1 » گفتهاند محمد بن سيرين مصحف نقطهگذارى شدهاى داشت كه يحيى بن يعمر آن را نقطهگذارى كرده بود « 2 » . ولى چون مىدانيم كه ابن سيرين به سال 110 هجرى وفات يافته است « 3 » وجود مصحف نقطهگذارى شده و اعراب دار كامل در آن زمان كمى دور از ذهن به نظر مىرسد و قبولش آسان نيست . « 4 »
نصر بن عاصم
نفر سومى كه بنام نخستين نقطهگذار قرآن نام بردهاند « 5 » نصر بن عاصم « 6 » مىباشد .
او شاگرد وفادار دو استاد خود ابو الاسود و يحيى بن يعمر بود . ابن خلّكان مىگويد :
چون حجّاج آشفتگى قرائت قرآن را ديد به كاتبان خود گفت روى حروف مشابه علامتى بگذاريد كه خواندن آن آسان شود و از قرار مذكور شخصى بنام نصر بن عاصم ابتداء نقطهها را براى تشخيص حركات در نوشتن نامههاى رسمى معمول نمود ، ولى چون باز هم اشتباهاتى رخ مىداد نقطهگذارى حروف بر نقطهگذارى حركات افزوده گشت . - گرچه عبارت او كمى پيچيده است ولى مىتوان گفت كه منظور او همين نقطهگذارى در حروف متشابه مانند باء ، تاء و ثاء است كه اعجام ناميده مىشود .
ابو احمد عسكرى نيز در كتاب « التصحيف » خود مىنويسد كه نصر بن عاصم به دستور حجاج بر حروف متشابهه علامت گذارد « 7 » . جاحظ از اين نيز پا فراتر گذارده و در
هامش
( 1 ) يحيى در حدود سال 45 هجرى در بصره به دنيا آمد . مدتى در عراق بود و بعد به خراسان مهاجرت كرد .
از شيعيان على ( ع ) شمرده شده و شايد به همين سبب حجاج او را به خراسان نفى كرده باشد . مدتى قاضى مرو بود و در همين سمت به سال 129 از دنيا رفت . وفيات الاعيان 2 : 226 چاپ 1310 ، غاية النهايه فى طبقات القراء : 381 ، بغية الوعاة : 417 .
( 2 ) وفيات الاعيان 3 : 227 ، البرهان 1 : 250 ، قرطبى 1 : 63 ، مقدمتان : 276 .
( 3 ) ابو بكر محمد بن سيرين بصرى به زمان خود از پيشوايان علوم دين بود . تهذيب التهذيب 9 : 214 .
( 4 )Blacheخre:IntroductionauCoran:P .28 .
( 5 ) تلخيص ابن مكتوم : 260 ببعد ، الاتقان 2 : 171 ، انباه الرواة 3 : 343 ببعد .
( 6 ) نصر بن عاصم ليثى يكى از قاريان بصره و فصحاى معروف عرب كه به سال 89 و يا 90 هجرى در ايام وليد بن عبد الملك بدرود زندگى گفت بغية الوعاة : 403 ، طبقات القراء ابن جزرى 2 : 336 ، تهذيب - التهذيب 10 : 427 ، معجم الادباء 19 : 224 .
( 7 ) ابن خلكان آن را نقل مىكند ج 1 ص 125 چاپ سال 1310 ه . ق و نيز لغتنامه دهخدا 24 : 298 كلمهء « حجاج » .