بصره ( روش ابو الاسود ) پيروى نمودند « 6 » . بنابراين مىتوان گفت كه لااقل اين روش در قرآن بىسابقه بوده است .
دربارهء نخستين كسى كه در اين كار پيش قدم بوده و قرآن را اعراب گذارده در روايات از چهار نفر نام بردهاند :
ابو الاسود دوئلى ، يحيى بن يعمر ، نصر بن عاصم ليثى و حسن بصرى « 7 » .
ولى حسن بصرى « 8 » را نمىتوان واقعا جزء پيشقدمان اين كار محسوب داشت .
زيرا رواياتى از او دربارهء كراهتش از اين كار نقل كردهاند « 9 » . فقط ممكن است بعد از آن اظهار نظرهاى اوليه در اين مورد تساهلى كرده و عدم كراهتى نشان داده باشد « 10 » ولى كار ديگرى جز اين نكرده است . بنابراين حسن بصرى از جرگهء نخستين اعراب گذاران قرآن بيرون مىرود . اما در مورد ديگران به تفصيل بيشترى احتياج است .
ابو الاسود دوئلى « 11 »
يكى از كسانى كه بيش از ديگران گفتهاند كه نخستين مرد اين ميدان بود
هامش
( 6 ) المحكم : 7 - 9 .
( 7 ) الاتقان 2 : 171 نوع 76 مسئلة .
( 8 ) حسن بن ابى الحسن بصرى از تابعان بزرگ و از دانشمندان زاهد و فصيح زمان خود بود . در سال 110 هجرى وفات يافت .
خلاصهء تذهيب الكمال : 66 .
( 9 ) كتاب المصاحف : 141 : المحكم : 11 .
( 10 ) الاتقان 2 : 171 و المصاحف : 142 و 143 .
( 11 ) ابو الاسود ذوئلى - در نام وى و نام پدرش و سال وفات و كارهاى او اختلاف بسيار است . رويهمرفته ظالم بن عمرو بن سفيان مشهورتر است مصاحبت على بن ابيطالب ( ع ) را درك كرد . در بصره در علوم حديث و فقه پايگاهى رفيع داشت . سال وفات او را از 69 ه - 688 م . تا 101 ه - 720 م . يعنى مردّد ميان 31 سال گفتهاند . شايد دهقانى است ايرانى از نواحى بصره . در آن هنگام كه بزرگان عرب براى فرزندان خويش از ايرانيان مربّى و آموزگار مىگزيدند او مؤدّب اولاد زياد بن ابيه بوده . . .
دهخدا : لغتنامه كلمهء ابو الاسود ، طبقات ابن سعد 7 قسم 1 : 70 ، الشعر و الشعراء ابن قتيبه : 475 ( و يا 707 ) ، الاغانى 11 : 105 ببعد چاپ بولاق . الارشاد ياقوت 4 : 280 ببعد ، تاريخ دمشق ابن عساكر 7 : 104 ببعد ، خزانة الادب 1 : 136 ببعد ، از تاريخ الادب العربى بروكلمن 1 : 171 ببعد ، اسد الغابة 3 : 69 ، الاصابة 3 : 304 : تاج العروس ( دأل ) ، تهذيب التهذيب 12 : 10 ،