ندارد و اين نور آنست . بعد در آخر آيه نقطه گذاردند و بالاخره فواتح و خواتم را تعيين كردند « 1 » .
نخستين نقطهگذارى
دربارهء نخستين دفعهاى كه قرآن را نقطه گذارى كردهاند مثل بسيارى از مسائل ديگر اختلاف نظر بسيار است . در پارهاى روايات گفتهاند كه پيامبر اكرم فرمود :
قرآن را اعراب دهيد و از غرايب آن فحص كنيد ، و يا از ياران پيامبر گفتهاند : هر كه قرآن را بخواند و آن را اعراب دهد پاداش شهيد را خواهد داشت و يا عبد اللّه بن مسعود گفت : قرآن را نيك بداريد و آن را به آواز خوش بيارائيد و آن را اعراب دهيد كه آن عربى است « 2 » .
و يا قتاده گفت : قرآن را اول نقطهگذارى كنيد سپس پنج پنج و ده ده آيه را علامت گذاريد « 3 » .
از اين سخنان بعضى چنان استنباط كردهاند كه نخستين نقطهگذارى و تعيين پنج آيه و ده آيه از زمان ياران پيامبر بوده ، زيرا قتاده خود از تابعان است و داستان او هم جز از آنها نيست « 4 » . با استناد به اين سخنان گمان بردهاند كه در زمان پيغمبر نيز غلط در اعراب قرآن از اصحاب صادر مىشده و بدين جهت دستور اعراب به كلمات داده شده است - ولى اين سخن درست نيست . چه ، بر فرض صحت روايت بايد دانست كه اصحاب ، فهم غريب را اعراب مىناميدند . زيرا بدين وسيله معنى قرآن را كشف كرده و از اشتباه بيرون مىآمدند « 5 » پس اگر هم اعراب و ضبط حركات قبلا در سرزمين عربستان وجود داشته ، صحابه روش خاصى براى نقطهگذارى همهء كلمات قرآن نداشتند و شايد از نظر آسان كردن قرائت گاهى پارهاى كلمات را علامت گذاشته باشند . يكى از دلايل بارز آن اين است كه مردم مكه و مدينه هر يك بطريقهء ديگرى نقطه گذارى مىكردند ولى بعد روش خود را ترك كردند و از روش مردم
هامش
( 1 ) دانى : المحكم : 2 .
( 2 ) قرطبى : الجامع لاحكام القرآن 1 : 23 .
( 3 ) دانى : المحكم : 2 .
( 4 ) المحكم فى نقط المصاحف : 3 .
( 5 ) ترجمهء اعجاز قرآن رافعى : 53 .