از سورهء عنكبوت كه گذشت « 14 » ، فرمود : تو پيش از اين كتابى نخواندى . . . منظور از كتاب در اين آيه نوشتههاى مذهبى يهود و نصاراست كه بزبانهاى عبرى و سريانى و لاتينى وجود داشته و پيامبر نسبت بدانها بيگانه بوده است و آيه در ردّ بيانات يهود نازل شد .
پيامبر پيش از بعثت عامل بازرگانى خديجه و مأمور حساب و كتاب او بود و حتى در تاريخ ضبط است كه چون از سفر بازگشت صورت حساب خود را به خديجه داد .
حتى در پارهاى از روايات آمده كه پيغمبر شخصا به چند تن از جوانان مسلمان تعليم خوشنويسى داده است « 15 » .
نظر دانشمندان
با تمام كوششى كه در اختصار رفت سخن بيش از اندازهء متناسب با اين فصل بدرازا كشيد ولى مطلب خود آنقدر دلكش و مهم است و ناگفتهها بپارسى آنقدر زياد كه جاى پوزش و معذرت باز مىماند .
بحث دربارهء « امّى » و يا خوانا بودن پيامبر سخنى نيست كه تازگى داشته باشد و يا تنها خاورشناسان فرنگ لب بدان گشوده باشند . اين مبحثى است كه از دير - باز گشاده و مجال سخن در آن بسيار بوده است .
از آن جمله ابو الوليد باجى مالكى « 1 » از كسانى بود كه مىگفت در صلح حديبيّه پيغمبر با دست خود نوشت . علماى اندلس در آن زمان اين سخن را مخالف قرآن
هامش
( 14 ) سورهء 29 عنكبوت : آيهء 48 .
( 15 ) كتانى : التراتيب الاداريه ، فصل تعليمات پيغمبر براى هنر خوشنويسى بنقل از كتاب شفاى قاضى عياض ، در كتب شيعه نيز از اين قبيل روايات نقل شده است :
عن زيد بن ثابت انه قال قال رسول اللّه : اذا كتبت بسم اللّه الرحمن الرحيم ، فبيّن - السين فيه - عن ابن عباس قال قال رسول اللّه ( ص ) : لا تمدّ الباء الى الميم حتى ترفع السين : و عن انس قال قال رسول اللّه ( ص ) : و اذا كتب احدكم بسم اللّه الرحمن الرحيم فليمد الرحمن . و عنه ايضا : من كتب بسم اللّه الرحمن الرحيم فجودّه تعظيما للّه غفر اللّه له بحار الانوار چاپ اول - جلد 19 در فضائل قرآن باب دوم ص 10 .
( 1 ) سليمان بن خلف بن سعد بن ايوب بن وارث تجيبى مالكى از حفاظ و علماء اندلس بود متوفى بسال 474 . اعلام 3 : 1186 .