على بن ابيطالب فرمود كه پيمان را بنويسد و فرمود : بنويس « بسم اللّه الرحمن الرحيم » . ولى سهيل بن عمرو فرستادهء قريش اعتراض كرد و بالاخره قرار شد بنويسند ، « بسمك اللهم » . سپس پيامبر فرمود : اين است آنچه محمد رسول اللّه و سهيل بن عمرو موافقت كردهاند . ولى سهيل باز هم اعتراض كرد و گفت : اگر ما گواهى مىداديم كه تو رسول اللّه هستى كه ديگر جنگ نمىكرديم . پس بايد بنويسند محمد بن عبد اللّه .
پيغمبر ( ص ) فرمود : من هم رسول خدا هستم و هم پسر عبد اللّه . سپس به على ( ع ) گفت كه عبارت « رسول اللّه » را حذف كند . ولى على گفت : قسم به خدا كه من هرگز آن را حذف نخواهم كرد . رسول خدا نامه را گرفت و او نوشتن ( درست و يا خوب ) نمىدانست ( لا يحسن ان يكتب ) و بجاى رسول اللّه نوشت محمد . . . « 2 » ولى بروايتى ديگر رسول اكرم ( ص ) فرمود كلمه را به من بنما و آنگاه شخصا ( ص ) بمحو آن كلمه پرداخت و گفت : بنويس . . . « 3 » و نيز گفتهاند در حالى كه رسول خدا نامه را مىنوشت او و سهيل بن عمرو ، ابو جندل فرزند سهيل خواست كه به مسلمانان پيوندد كه سهيل او را به نزد قريش برگرداند « 4 » .
هامش
در پيوستن به اسلام و يا به قريش آزاد باشند و پيغمبر هم ورود به مكه را به سال آينده موكول سازد .
صلح حديبيه را ملاحظه كنيد :
بخارى : شروط 1 و 15 ، صلح 6 و 7 ، جزيه 19 ، مغازى 35 و 43 ، تفسير سورهء 48 باب 5 ، صحيح مسلم : جهاد 90 - 94 ، سنن ابى داود : جهاد 156 ، سنن الدارمى : سير 73 ، ابن سعد : ج 1 ق 2 ص 74 ، جزء 2 قسم 1 ص 70 و 73 و جزء 8 ص 6 و 168 ، مسند احمد 1 : 86 و 342 ، 2 : 24 ، 3 : 268 و 485 ، 4 : 86 ، 289 ، 291 ، 292 ، 298 ، 302 ، 325 ، 330 ، مسند طيالسى : 186 و 713 ، واقدى : ص 255 ( و يا 383 ) ابن هشام 2 : 308 ، ببعد ، طبرى 3 : 71 ، انساب الاشراف 1 : 169 ، ابن سيد الناس 2 : 113 ، ابن كثير 4 : 164 ، زاد المعاد 2 : 301 ، الامتاع 274 ، تاريخ الخميس 2 : 16 ، سيرهء حلبيه 3 : 23 ، تاريخ يعقوبى 2 : 55 ، فتوح البلدان بلاذرى :
35 ، امتاع الاسماع مقريزى 1 : 279 ، الخراج ابى يوسف : 129 ، كنز العمال 5 : عدد 5534 و 6536 از ابن ابى شيبه ، كايتانى 6 : 34 ، هيفينتگ ، ضميمهء دوم ، اشپرنگر 3 : 246 ، از مجموعهء الوثائق السياسيه و مفتاح كنوز السنه .
( 2 ) سيرهء حلبيه 3 : 24 ، طبرى 3 : ؟ ؟ 80 وقايع سال 6 ( ص 1546 ليدن ) مسند احمد 4 : 298 ، بحار ج 6 آخر باب غزوه حديبيه ، الكامل 2 : 77 .
( 3 ) سيرهء حلبيه 3 : 23 ، سيرهء زينى دحلان 2 : 212 ، ارشاد مفيد : 54 ، امتناع على ( ع ) را ملاحظه كنيد :
بحار الانوار 6 : 559 و 554 ، صحيح مسلم 5 : 174 ، كامل 2 : 77 ، طبرى 2 : 282 ، در ارشاد مفيد هست كه على ( ع ) به سهيل فرمود : انه و اللّه رسول اللّه على رغم انفك . . . »
( 4 ) سيرهء ابن هشام 2 : 318 .NoldekeI،S .21 .