شرعى نبود و از آن به بعد هر سال دههء اوّل « 8 » و يا اواسط « 9 » و يا آخر ماه رمضان « 10 » را در مسجد اعتكاف مىكرد « 11 » . در آن موقع اين گوشه گيريها ، دورى از جامعهء جاهلى و پرهيز از رسوم و عادات آنها بود ، ولى در دورهء اسلامى ، آن « اعتكاف » بود و در مسجد انجام مىشد . زيرا دورهء دعوت جامعه به حق و مقاومت در راه حق بود كه فرار از معركه به خلوت و غار ، شيوهء انبياء و مسلمين نيست « 12 » .
اين گوشهگيريها را قريش « تحنّث » مىخواند و در بعضى از روايات آمده كه عبد المطلب نياى پيامبر ( ص ) براى نخستين بار در غار حراء ، ماه رمضان را تحنّث گزيد . چون ماه رمضان مىرسيد ، وى به حراء مىرفت و مساكين را غذا مىداد . از آن پس ديگرانى چون ورقة بن نوفل و ابو اميّة بن مغيرة از او پيروى كرده و تا پايان ماه در آنجا مىماندند « 13 » . شايد هم كه آنها در يك نقطه مثل حراء جمع نمىشدند ، اما در ماه رمضان بود كه انزوا مىگرفتند . اين انزواى يك ماهه حاكى از احترام آن مردم به ماه رمضان بوده « 14 » و شايد نشانهاى از آن باشد كه اين عادت سابقه و ريشهء قديم ترى داشته است . آنها كه چنين روشى برگزيده بودند و به طور كلى آنها كه با بت پرستى مخالفتى داشتند آنها را حنفاء و يا احناف ( جمع حنيف ) مىخواندند .
اما اينها كه بودند و جريان از چه قرار بود ؟
حنيف
براى شناختن بهتر ايشان كه در ارتباط با روش پيامبر ( ص ) پيش از بعثت ، مورد
هامش
( 8 ) بخارى : اذان 135 ، مسلم : صيام 211 ، احمد بن حنبل 3 : 74 .
( 9 ) مسلم : صيام 217 ، احمد 3 : 10 ، 24 ، بخارى : اعتكاف 1 ، ابو داود : رمضان 3 ، طيالسى : اعتكاف 9 .
( 10 ) بخارى : اعتكاف 1 ، 6 ، مسلم : اعتكاف 2 ، ابوداود : صوم 77 ، 78 ، ترمذى : صوم 71 ، ابن ماجه :
صيام 58 ، 61 ، احمد بن حنبل 2 : 133 ، 281 ، 336 ، 401 و 6 : 50 ، 92 ، 168 ، 169 ، 232 ، 279 .
( 11 ) مگر يك سال كه در آن جنگ بدر واقع شد و در سال بعد از آن بيست روز اعتكاف داشت . ده روز قضاى سال گذشته و ده روز اداء ، زاد المعاد مجلسى .
( 12 ) الرّوض الانف 2 : 412 و 413 . جوار و گوشه گيرى در عرب جاهلى مرسوم بود و اسلام آن را تصحيح و امضاء كرد . چنان كه پيامبر اكرم نذر عمر در جاهليّت را براى جوار اجازه فرمود ( محقق در المعتبر و بخارى در اعتكاف 16 ) . اعتكاف فقط در داخل مسجد است و جوار ممكن است در خارج مسجد هم باشد .
( 13 ) سيرهء حلبيه 1 : 271 ، بلاذرى 1 : 84 و 105 .
( 14 ) تاريخ العرب فى الاسلام : 130 .