يافت چنان كه مرسوم بود آن را بر در كعبه آويختند تا همهء مردم از آن آگاهى يابند .
گفتهاند كه در طائف و مدينه هم در آن زمان مدارسى وجود داشت و در آنجا يكى از موارد برنامهء تحصيلى آموختن خواندن و نوشتن بود حتى چنان كه ابن قتيبه در « عيون الاخبار » نقل مىكند « بعضى كودكان كه دوست نمىداشتند بر روى الواح چوبى مشق كنند با مركب سياه بر روى ديوارهاى كلاس مدرسه خط مىنوشتند « 6 » » .
بنا بر اين خواندن و نوشتن در زمان رسول خدا در دو شهر مكه و مدينه وجود داشت منتهى با تمام اين حرفها تعداد كمى از مردم خوانا و نويسا بودند .
اهتمام پيامبر ( ص )
اهتمام پيامبر اكرم در نوشتن قرآن و سخن بتمامى در آن مورد گذاشت . اسلام مقامى و الا و جايگاهى رفيع براى دانش و نوشتن قرار داد و آن را از خوارى و فرو افتادگى ، عزت و پايگاه بخشيد . اين تشويق پيامبر به نوشتن و آموختن ، اين كوشش پىگير و مداوم در بالا بردن دانش ياران كار اواخر زمان رسول ( ص ) و يا بعدها نبود . از همان به دو اسلام ، به علم و قلم احترامى در خور توجه و شايان ملاحظه مىشد . ببينيد در همان نخستين آيههائى كه بر پيامبر اسلام نازل شده مىگويد :
« وَ رَبُّكَ الْأَكْرَمُ الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ . عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ يَعْلَمْ
و خداوند تو آن نيكوكار ، كه در آموخت بقلم . آموخت به مردم آنچه نمىدانستند » .
و باز اين سورهء قلم است كه در همان اوايل فرود آمده و در آن علّى اعلى سوگند ياد مىكند به قلم در آنجا كه فرمود :
« ن وَ الْقَلَمِ وَ ما يَسْطُرُونَ . ما أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّكَ بِمَجْنُونٍ
ن و سوگند به خامه و آنچه بدان نويسند . تو ، در پرتو نعمت پروردگارت ، ديوانه نيستى » .
و اين از شگفتآورترين و پرشكوه ترين سخنانى است كه دربارهء جلال و فرّ خط و نوشتن گفته شده است .
و باز اين رسول خدا بود كه ياران خود را به آموختن وا مىداشت و حتى آنان را
هامش
( 6 ) از كنفرانس دكتر سيد عبد اللطيف از دانشمندان حيدرآباد ترجمهء محمود تفضلى : مجله اميد ايران شماره 563 ، ارديبهشت ماه 1344 .