خط نبطى
اما خط نبطى چنين شهرت دارد كه بدست نويسندگان يهود و نصارا كه بيشتر به انواع مختلف خطوط آرامى كتابت مىكردند رواج يافته است . جز مردم عربستان جنوبى بقيه به علت آسانى به آن خط مىنوشتند .
هنگام فتح عراق بدست مسلمانان مدارس زيادى براى تعليم خواندن و نوشتن اين خط به نوجوانان وجود داشت . اين خط به نحوى شايع بود كه بازرگانان عرب چون قصد شام و عراق مىكردند ناگزير از آموختن اين خط بودند . حتى يهوديان ساليان درازى پيش از اسلام آن را فرا گرفته بودند و كسانى از اوس و خزرج نيز اين خط را از ايشان آموخته بودند « 1 » .
مستشرقان اين خط را بنام خط عربى شمالى مىشناسند . قرآن مجيد به آن تدوين شد و پس از اسلام خط رايج همهء عربستان گشت . ظاهرا اين خط از شمال به جنوب رفته و در اخبار و احاديث نيز به اين مطلب اشاراتى شده است .
خط عربى رايج به دو قسم تقسيم مىشود : كوفى و نسخ .
خط كوفى
پارهاى مىگويند اين خط از خط سريانى گرفته شده است . خط سريانى را در ابتدا خط حيرى مىخواندند و به شهر حيره از شهرهاى عربى عراق نسبت مىدادند . بعدها كه مسلمانان در 3 ميلى حيره شهر كوفه را ساختند شهرت خط حيرى به خط كوفى تبديل يافت . سريانىهاى مقيم عراق خط خود را به 3 قلم مىنوشتند كه يكى از آنها از خط آرامى معروف به ( سطر نجيلى ) مأخوذ بوده و براى نوشتن كتب مقدس به كار مىرفته است « 2 » . عربها اين خط را آموخته و بعدها خط كوفى از آن پديد آمد . گفتهاند كه ميان حروف اين دو خط شباهت زيادى است « 3 » . مثلا اگر الف ممدود در وسط كلمه واقع شود نوشته نمىشود مانند « كتاب » كه « كتب » و « ظالمين » كه « ظلمين » نوشته مىشد .
هامش
( 1 ) واقدى : 479 .
( 2 ) كتاب اللمعة الشهيه فى نحو اللغة السريانية على كلا مذهبى الغربيين و الشرقيين تأليف اقليموس يوسف داود ، مطران دمشق بر سريانيها . موصل 1896 ص 130 ببعد .
( 3 ) ايضا ص 143 ببعد .