2 ) خط فنيقى دومين ريشه محسوب مىگردد . فنيقىها در جبل لبنان كنونى و كنار مديترانه زندگى مىكردند . آنها از نژاد سامى بودند و به كار نوعى از تجارت مشغول بودند . براى داد و ستد خود نياز وافرى به ثبت و ضبط داشتند لذا حروف الفباء را از مصر و كرت گرفته به شهرهاى ديگر صادر كردند « 18 » . ( آنها 15 حرف از الفباى مصرى را با اندك اصلاحى گرفته و 7 حرف بدان افزودند ) .
3 ) خط آرامى سومين پايه است . آرام ملت سامى بود كه در شام ، شمال فلسطين مىزيست و هميشه با عبرانيان نزاع داشت . وقتى عبرى متروك شد اين زبان در زمان حضرت مسيح زبان مشترك مردم خاور نزديك شد « 19 » .
نوشتههاى دوران جاهليت بطور كلى به دو نام « مسند » و « نبطى » خوانده شده است .
خط مسند
هر چند هنر نوشتن در خطهء شمال عربستان مورد انكار دانشمندانى چون طه حسين و مارگليوث بوده « 1 » ولى در اينكه مردم جنوب جزيرة العرب يعنى مردم يمن هزار سال پيش از ميلاد هم نوشتن را مىدانستهاند دلايل و قرائن بسيارى وجود دارد . خط مردم يمن را بنام « مسند » مىشناختهاند . تاكنون كتيبههاى بسيارى در يمن بدست آمده است . نخستين كتيبههاى سبائى در 1810 به اروپا فرستاده شد . اين كتيبهها مربوط به قديميترين دول و ملل عرب ، يعنى معينىهاست « 2 » .
چندين صد كتيبه نيز تاكنون به خط و زبان لحيانى « 3 » در حوالى شهر العلا بدست آمده است ولى كتيبههاى معروف به ثمودى و يا « عربى ابتدائى » از زبان همهء اقوام
هامش
( 18 ) ايضا ص 210 ، 321 و 331 .
( 19 ) در مورد كلمهء آرامى و لهجههاى قديم آن نظرات موافق و مخالف مفصلى ايراد شده كه براى نمونه مىتوان به كتاب خط و فرهنگ آقاى ذبيح بهروز ص 179 تا 182 مراجعه كرد .
( 1 ) بروكلمن : تاريخ الادب العربى 1 : 64 .CarlBrockelmann:GeschichtederArabischenLiteratur(Vol،i، 7981 - 89 ) .
( 2 ) پايتخت اينان شهر معين بود در 110 كيلومترى شهر مارب . و خود شهر مارب 140 كيلومترى شمال شرقى صنعاء پايتخت كنونى يمن است . ،
( 3 ) منسوب به بنى لحيان ساكنان شمالى جزيرة العرب كه پيامبر با آنان غزوهاى نمود .
صحيح بخارى ج 3 : 19 ، ابن هشام 2 : 279 ، اشتقاق ابن دريد : 109 فتح البارى ابن حجر 7 : 292 .