عربى به عربى فصيح دورهء اسلامى نزديكتر است و از آن هم بهتر كتيبههاى صفائى « 4 » است . اين كتيبهها غالبا از اوايل قرن دوم مسيحى است . ولى نزديكترين نوشتهء عربى قديم به قرآن ، كه در تاريخ نيز متأخرتر است كتيبهء معروف ذونماره است در حوران شرقى و جنوب دمشق از سنهء 328 ميلادى كه در روى مقبرهء امرؤ القيس بن عمرو لخمى نقش شده ، زبان اين كتيبه كه به خط آرامى نوشته شده ، عربى فصيحى است « 5 » .
خط مسند بطور كلى مخصوص لهجههاى عربى جنوبى در نوشتههاى معينى ، سبائى ، حميرى ، قتبانى و اوسانى ديده مىشود . كتيبههاى ثمودى ، صفائى و لحيانى هم به خطى مشتق از اين خط نوشته شده است .
مسند از 29 حرف تشكيل مىشود كه شامل حروف ابجد عربى جنوبى است و همهء اينها حروف بيصداست . پارهاى از خاورشناسان معتقدند كه در حدود هزار سال پيش از ميلاد ( بدليل وجود بعضى حروف مشترك ميان دو ابجد فنيقى و سامى و شباهت ميان حروف ديگر ) خط مسند از خط فنيقى اشتقاق يافته است . « 6 » در صورتى كه دانشمند معاصر دكتر جواد على بدليل اينكه در حروف عربى جنوبى حروفى است كه در حروف ابجد فنيقى نيست و نيز اين يكى حروفى دارد كه با آن ديگرى به كلى فرق دارد قبول چنين سخنى را مشكل مىداند . « 7 »
حروف مسند از همديگر جدا و منفصلند و مانند حروف الفباى كنونى ما بهم چسبيده نبودند . براى تشخيص ميان كلمات نويسندگان معمولا در پايان هر كلمه خطى عمودى رسم مىكردند . معمولا خط از سمت راست شروع مىشد در سمت چپ پايان مىيافت : ولى گاهى خط از چپ نوشته مىشد و زمانى ميان هر دو روش
هامش
( 4 ) منسوب به كوه صفا در كوهستان حوران در جنوب غربى دمشق كه مردمى از عرب در آن نواحى مقيم بودهاند .
( 5 ) تقى زاده : تاريخ عربستان قسمت 3 ص 3 و قسمت 5 : ص 23 ، تاريخ الادب العربى بروكلمن 1 :
63 و نيز گفتهاند قديمىترين اثر كتبى از تاريخ 250 ميلادى كتابة ام جمال است ( تاريخ العرب قبل الاسلام 1 : 189 ) .
( 6 )M .Lidzbarski،EPhemerisf .SemitEPigraPhik،I، 2091s .901 ،ff،II، ( 8091 ) ،s، 72 .f .MriaHonfer:AltsuderabischeGrammatiK،LeiPzig، 3491 ،s .7 .
بنقل از تاريخ العرب قبل الاسلام 7 : 37 .
( 7 ) تاريخ العرب قبل الاسلام 7 : 37 .