شدهء عمر يا دخترش حفصه است . او تابعى ثقهاى بود « 3 » كه مصاحفى براى حفصه و و ديگران مىنوشت « 4 » . همچنين عبد اللّه بن رافع مخزومى غلام آزاد شدهء امّ سلمه نيز تابعى ثقهاى بود كه براى او مصحفى نوشت « 5 » . ابو يونس آزاد شدهء عايشه نيز تابعى معروفى است « 6 » كه ديديم براى عايشه مصحفى نوشت .
در زمان على ( ع ) نيز ابو حكيمهء عبدى نيز به كار نوشتن مصاحف سرگرم بوده است « 7 » .
اما زمان مىگذشت و نياز جامعه بيشتر مىشد . زمانى رسيد كه ديگر احتياجات با كار نيك و خير و بدون مزد برآورده نمىشد . در آغاز پرداخت دستمزد براى كتابت قرآن كراهت داشت . حتى شركت در مهمانى پايان كتابت مصحف نيز خوشايند نبود « 8 » . علقمه كه مصحفى مىخواست يارانش برايش مىنوشتند « 9 » . بدين ترتيب تهيهء مصحف كار مشكلى بود . از امام سجاد ( ع ) نقل است كه فرموده : مردى كه مصحفى مىخواست برگى مىآورد كنار منبر و از آنها كه نوشتن مىدانستند يارى مىخواست . كسانى كه مىتوانستند برگ برگ برايش مىنوشتند تا مصحفش پايان مىيافت « 10 » . زيرا آنها پرداخت دستمزد كتابت مصحف را مكروه مىدانستند و حتى ابن سيرين با آن مخالفت داشت « 11 » .
ولى نياز جامعه بيشتر مىشد و مصاحف نوشته جوابگوى اين نياز نبود . اندك اندك زمانى رسيد كه اين مخالفتها جاى خود را به موافقت داد . مجاهد دستمزد كاتب را مىپرداخت « 12 » . مالك بن دينار و مطر مزد مىگرفتند و مصحف مىنوشتند .
البته دستمزد خود را قبلا تعيين نمىكردند ولى اين را كسب حلالى مىدانستند « 13 » .
هامش
( 3 ) نام او را عمر بن رافع و ابو رافع و عمرو بن نافع نيز گفتهاند . ولى صحيح همان عمرو بن رافع است . ابن سعد 5 :
220 ، جرح ابن ابى حاتم 3 : 1 / 232 .
( 4 ) مصاحف 86 ، بيهقى 1 : 462 - 463 ، موطأ مالك 139 .
( 5 ) مصاحف 86 ، در فتح البارى 8 : 148 نامش عبيد اللّه آمده است .
( 6 ) مصاحف 84 ، موطأ مالك 138 - 139 ، احمد 6 : 73 ، معانى الآثار طحاوى 1 : 102 .
( 7 ) مصاحف 130 - 131 .
( 8 ) ايضا 157 .
( 9 ) ايضا 133 .
( 10 ) ايضا 166 .
( 11 ) ايضا 133 .
( 12 ) ايضا 132 .
( 13 ) ايضا 131 .