خود را ادامه داد و شانزده نسخه را نشانى داد . « 2 » اما ، آنچه گفته شده بيشتر منسوب به آن مصاحف است و از اصل آنها خبرى نيست . چندى از دورهء عثمان گذشته بود و بخصوص در قرن چهارم هجرى بود كه به علت مسابقه در داشتن مصاحف عثمانى نسخههاى زيادى به عثمان نسبت داده شد . آثار اين قبيل نسخهها امروز فقط در كتب تاريخ و قرائت باقى مانده است . نمونهاى از آنها كه مانده مصحف سمرقندى است .
قطعاتى از آيات قرآن منسوب به خط عثمان را گويا امير تيمور گوركانى ( م 807 ) همراه خود از شام به سمرقند مىبرد كه بر سر قبر وى مىگذارند « 3 » . بعد اين مصحف به جامع عبيد اللّه الاحمر ( خواجهء احرار سمرقند ) منتقل مىشود . سپس حاكم تركستان آن را به پطرزبورگ منتقل مىكند و در كتابخانهء امپراطورى انستيتو باستانشناسى نگهدارى مىشود . اين نسخه در آنجا به نام « مصحف سمرقندى » معروف و شايع مىگردد كه همان مصحفى است كه عثمان بر روى آن كشته شد و آثار خون وى بر آن مانده است به همين جهت در روزهاى معينى مردم آن را زيارت مىكردند . در سال 1904 ادارهء سانسور پطروگراد ( لنين گراد ) اجازهء چاپ 50 نسخهء آن را به پروفسور ن . پاكراوسكى مدير انستيتو باستانشناسى پطروگراد داد .
به موجب اين اجازه ، كپيهء ليتو گرافى آن توسط ماكسيموف س . ن . پيسارف تهيه شد .
بيست و پنج نسخه به ممالك اسلامى و بعضى از مستشرقين هديه و بيست و پنج نسخهء ديگر هر يك به بهاى پانصد روبل ( طلا ) فروخته شد . نسخهاى از آن را ناصر الدين شاه در يك مخزن بزرگ در كتابخانهء سلطنتى نگاهداشته بود و نسخهء ديگرى از آن ، در 1341 به كتابخانهء مجلس شوراى ملى عرضه شد « 4 » كه گويا باز براى كتابخانهء سلطنتى خريدارى شده باشد .
اين مصحف پس از انقلاب شوروى در 1918 با تشريفات نظامى به ادارهء « نظارت دينى » منتقل شد . اما پنج سال بعد در 1923 به سمرقند منتقل گرديد « 5 » .
هامش
( 2 )Casanova:Mohammedetlafindumondell( 3191 )PP .921 - 631 .
( 3 )Landsdell:RussiainCentralAsiaI، 175 .
( 4 ) از شرحى كه به زبان روسى بر پشت جلد آن نوشتهاند و آقاى رسام موزع زاده در تاريخ 5 / 8 / 1341 آن را ترجمه نمودند .
( 5 ) تصوير و تجميل الكتب العربيه محمد عبدالجواد الاصمعى ص 81 و شرح لوحهء 50 .