ابن كثير نيز همان سالها اين مصحف را ديده و شرح بيشترى در آن باره مىدهد .
او مىگويد : « مشهورترين مصحف عثمانى امروز در شام به جامع دمشق ، نزديك ركن ، شرق مقصوره است . اين نسخه سابقا در شهر طبريه بوده و در حدود 518 هجرى آن را به دمشق آوردهاند . من آن را ديدم كتاب گرانقدر بزرگ و ضخيمى بود ، به خطى نيكو و قوى و مركبى جلّى ، در برگهائى به گمانم از پوست شتر » . « 17 »
قريب يكصد سال بعد ، شريف ادريسى ( م 771 ) از قرطبه خبر مىدهد . او مىگويد : در مخزن مسجد جامع قرطبه مصحفى بود كه از سنگينى دو نفر بايد آن را برمىداشتند . در آن ، اوراقى از مصحف عثمان بود بدستخط او و آثار خون عثمان بر آن ديده مىشد . هر صبح جمعه دو نفر ، متوّلى حمل آن بودند . مصحف پوشش زيبائى داشت كه نقوش ظريف و حيرت انگيزى بر آن بود . در موضع مصلّى كرسى خاصى براى آن نهاده بودند . امام نصف حزبى از آن مىخواند و آن را به موضعش بر مىگرداندند . « 18 »
ابن بطوطه ( م 779 ) جهانگرد نامى نيز از مصحف دمشق خبر مىدهد . او مىگويد : « در ركن ، شرق مسجد ، نزديك محراب ، خزانهء بزرگى بود كه در آن مصحف كريمى بود كه عثمان به شام فرستاده بود . روزهاى جمعه بعد از نماز اين خزانه باز مىشد و مردم هجوم مىبردند تا اين مصحف كريم را زيارت كنند و در آنجا غرماء و متداعيين سوگند ياد مىكردند » « 19 » . اين شرح با شرحى كه ابن كثير از اين نسخه مىداد كاملا تطبيق مىكند .
ابن جبير و ياقوت هم از همين مصحف سخن گفتهاند . به هر صورت ، مىگويند اين مصحف هم در مسجد دمشق بود تا در سال 1310 هجرى آتش در آن افتاد « 20 » .
ابن بطوطه يك نسخهء ديگر را نشانى مىدهد كه در خور توجه است . او مىگويد :
در مسجد امير المؤمنين على ( ع ) در بصره ، مصحف كريمى است كه عثمان وقتى به قتل رسيد آن را مىخوانده است و آثار تغيير يافتهء خون بر آن ديده مىشود ، بر ورقهاى كه اين آيه در آن است :
« فَسَيَكْفِيكَهُمُ اللَّهُ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ »
« 21 » ( 2 : 137 )
هامش
( 17 ) فضائل القرآن 26 . ( يا ص 49 چاپ المنار 1348 ) .
( 18 ) وصف افريقيه و الاندلس ادريسى 210 ط . دوزى .
( 19 ) رحله 1 : 54 ، سفرنامهء ابن بطوطه 1 : 87 چاپ 1359 تهران .
( 20 ) خطط الشام 5 : 279 .
( 21 ) رحله 1 : 116 .