چنان عزيز شد كه ابو بكر خازن جامع عتيق به فرمان قاضى آن را بر كرسى خاصّى در مسجد عمرو نهاد « 10 » . از آن پس ، قارى يك روز از آن مىخواند و روز ديگر از مصحف اسماء . ولى طولى نكشيد كه متوجه درست نبودن ادعاء شدند و در سال 378 هجرى اين مصحف به صندوقهاى مصاحف جامع منتقل گرديد و گويا هنوز در مخازن دار الكتب قاهره محفوظ باشد « 11 » .
غير از اين نسخه ، گويا خلفاى عباسى از اين دست مصاحف ، مصحف ديگرى نيز داشتهاند . در سال 369 كه خليفهء عباسى الطائع در جشن تاجگذارى عضد الدولهء ديلمى شركت كرده شنلى بر دوش و عصائى در دست و آن مصحف را نيز پيش روى داشته است « 12 » .
در تاريخ از اين قبيل مصاحف كه به عثمان نسبت داده شده زياد است . نامهاى از ابن طفيل ( م 581 ) هست در 553 هجرى كه وصول مصحف عثمان و دست يافتن يكى از ملوك موحدّين را بر آن ياد مىكند . « 13 » اين درست همان است كه ديديم ( ص 461 ) ابن بشكوال مىگفت .
در جهانگردى خود ، ابن جبير ( م 614 ) ، در جامع كبير دمشق خزانهء مصاحفى را ديد كه مصحف عثمان كه به شام فرستاده بود ، در آن بود . هر روز پس از نماز خزانه باز مىشد و مردم براى زيارت آن ازدحام مىكردند « 14 » . اما ياقوت حموى ( م 626 ) هم كه گويا همين نسخه را ديده باشد مىگويد كه در آنجا مىگفتند اين مصحف به خط خود عثمان است . « 15 »
اين مصحف شام مورد بازديد عدهاى از مورخان و نويسندگان قرار گرفته است .
شهاب الدين احمد بن فضل اللّه العمرى ( م 749 ) معروف به كاتب دمشقى نيز در وصف مسجد دمشق مىگويد : به جانب دست چپ آن ، مصحف عثمانى به خط عثمان بن عفان قرار داشت « 16 » .
هامش
( 10 ) انتصار ابن دقماق 4 : 74 ، خطط مقريزى 2 : 255 .
( 11 ) تصوير و تجميل الكتب العربية اصمعى ص 81 .
( 12 ) الحضارة الاسلاميه آدام متز 2 : 134 .
( 13 ) نفح الطيب مقرى 1 : 288 - 293 ط . مصر .
( 14 ) رحلهء ابن جبير 104 ط . دخويه ، ص 242 ط . بيروت 1964 .
( 15 ) معجم البلدان 2 : 469 .
( 16 ) مسالك الابصار فى ممالك الامصار 1 : 195 .