به قرائت و كتابت و سماع ، با تشكيكى اين چنين كه « گمان بردم » سست و بىمايه نمىشود . هزاران منبع متقن داريم كه از چنين روايتى سخن نگفتهاند و بدان اعتنائى نداشتهاند . مطالعهء دامنه دار در زمينهء علوم قرآنى هميشه تأكيد دارد كه نظم سورهها به فرمان پيامبر خدا تعيين شده است . و در خواندن اين روايت به ياد بياوريم كه پيامبر اكرم هر سال قرآن را با جبرئيل مقابله مىفرمود و سال آخر دو بار اين مسأله پيش آمد . گذشته از همهء اينها ، هر سوره واحد مستقل و جدائى است و چنين سخنانى در اصل موضوع كه توثيق متن باشد خدشهاى وارد نمىسازد .
در اينجاست كه اين سخن پيش آمده كه آيا « بسمله » جزء سورهء توبه هست يا نه ؟ قشيرى ( م 514 ) مىگويد : « توبه بسم اللّه ندارد زيرا جبرئيل آن را فرود نياورده است » ، ولى صاحب اقناع مىگويد : « در مصحف ابن مسعود توبه بسم اللّه داشته است » .
از همهء اين سخنان استوارتر و رساتر سخن امير مؤمنان على ( ع ) است كه در جواب پرسش ابن عباس در همين مورد فرمود : « سورهء توبه امان و برائتى است كه به شمشير نازل شده « 4 » » . بسمله آيهء رحمت است و قسمت اعظم آيههاى سورهء توبه تهديد و تخويف مشركان پيمان شكن و منافقان مفتّن است و از اين جهت بسمله در آغاز سورهء توبه نيامده است .
يك نظر ديگر هم هست و آن اينكه انفال و توبه يك سوره بودهاند ، هر چند كه در نزول با هم فاصله داشتهاند .
سوزاندن مصاحف
بدين كيفيت قرآن از جانب اين انجمن تدوين گشت و چون از اين تدوين فراغت يافتند ، عثمان دستور داد تمام آن كتيبهها ، نوشتهها ، استخوانها ، سنگهاى نازك سپيد ، چرمها ، سفالها و الياف خرمائى را كه صحابه آورده بودند و آيات قرآنى بر آنها نوشته شده بود بسوزانند « يا پاره پاره كنند و بشويند ) تا ريشهء نزاع و اختلاف به كلى از ميان برود و همهء مسلمانان يكپارچه و يكدسته به يك متن و يك كلام چنگ زنند و از هر لغزش و اختلافى كه بر سر ديگران فرود آمد ، مصون و
هامش
( 4 ) البرهان 1 : 262 ، اتقان 1 : 225 نوع 19 ، مجمع البيان 5 : 2 ، مستدرك حاكم 2 : 330 .