آنچه مسلّم است اين است كه انجمنى به رهبرى عثمان مشغول ضبط آيات شد .
عضويت اصلى زيد بن ثابت و سعيد بن عاص نيز در گزارشهاى زيادى تأييد شده و طبيعى است كه كارى بدين عظمت بدون دستيارى تعداد زيادى از دستاندركاران در آن مدت كوتاه ، امكان پذير نبوده است .
روش اين انجمن
نخستين كارى كه آنها كردند اين بود كه نوشتههاى زمان پيامبر اكرم را گرد آورند و نسخهء جمع شدهء زمان ابو بكر را ، كه حالا در خانهء عمر در اختيار حفصه بود ، بخواهند اما حفصه حاضر نبود اين نسخه را به آسانى از دست بدهد . لابد او شنيده بود كه حذيفه گفته : به عثمان پيشنهاد مىكنم كه مصاحف را يكى سازد و مصاحف ديگر را به آب بشويد . به همين جهت حفصه نگران مصحف بود و حاضر نمىشد بدون تأمين از بازگشت صحيح آن ، آن را به عثمان تحويل دهد . بالاخره ، عثمان قسم ياد كرد كه پس از انجام كار آن را به حفصه باز گرداند . منتهى در روايتى ، خواستن آن نسخه از حفصه پس از نوشتن مصحف و براى مقابله با آن بوده كه هيچ اختلافى هم در آن مشاهده نشده است « 1 » . اما در روايات ديگر اولين كار انجمن خواستن آن مصحف بوده است .
ديگر اينكه عثمان دستور داد كه املاء كنندهء در مصاحف از « هذيل » باشد و نويسنده از « ثقيف » . « 2 » اما در بعضى از روايات آمده كه املاء كننده سعيد يا ابىّ و يا ديگرى بوده كه وقتى عثمان مصاحف را ديده گفته است اگر املاء كننده از هذيل و نويسنده از ثقيف بود اين لغزشها ( لحن ) پيش نمىآمد « 3 » . از اينجا مىتوان حدس زد كه املاء كننده ، چنان كه او دستور داده بود ، از هذيل نبوده و يا اگر دقيقتر بگوئيم املاء كنندهء همهء مصاحف نوشته شده يكنفر نبوده و املاء كنندگان و نويسندگان چند نفر بودهاند .
گزارشهاى رسيده نشان مىدهد كه اين انجمن ، مصحف ابو بكر را اساس كار خود قرار داد اما از بررسى مصحف ابىّ و مقابلهء آنها با نوشتههاى موجود زمان
هامش
( 1 ) بخارى : فضائل القرآن 3 ، تفسير طبرى 1 : 21 ، فتح البارى 9 : 9 - 19 ، مقدمتان 22 .
( 2 ) ترجمه بيان آقاى خوئى 1 : 420 / 16 ، صاحبى 58 .
( 3 ) اتقان 2 : 320 نوع 41 .