آنها مصاحف متعددى نوشتند . اسامى 12 نفر را دقيقا بدست ندادهاند . اما بررسى روايات اين اسامى را بدست مىدهد :
زيد بن ثابت ، سعيد بن عاص ، عبد اللّه بن زبير و عبد الرحمن بن حارث ، به اضافهء ابىّ بن كعب ، مالك بن ابى عامر ، كثير بن افلح ، انس بن مالك ، عبد اللّه بن عباس ، عبد اللّه بن عمرو « 17 » .
ضمنا در روايتى كه سويد بن غفله نقل مىكند ، مىگويد كه على ( ع ) فرمود :
« . . . به خدا كه عثمان هر چه در مورد مصاحف كرد در حضور جمع ما بود » . « 18 » اين عبارت مىرساند كه كار عثمان يا در مشاوره با همهء ياران پيامبر بوده و يا شخص على ( ع ) نيز در آن هيأت 12 نفرى ، اشرافى بر اين كار داشته است . اما دو نام ديگر هم بدست دادهاند كه نمىتوان آنها را پذيرفت . يكى مصعب بن سعد ( م 103 ) است . او تابعى قابل اطمينانى است . اما اينكه بگويند كاتب مصحف رسمى بوده « 19 » قبولش بسيار مشكل است . مگر در آن تاريخ ( 25 - 30 ه ) او چند ساله بوده كه مىتوانسته شركت فعّال در آن انجمن داشته باشد . به همين جهت است كه بيهقى در « مدخل » حديث او را از عثمان منقطع مىداند . يعنى دربارهء عثمان آنچه گفته از ديگرى شنيده گرچه نام او را نبرده باشد . « 20 »
ديگر نام « ابان بن سعيد بن عاص » است كه در بعضى از اخبار جزء املاء كنندگان مصاحف آمده « 21 » ، در صورتى كه او به روايتى در يرموك « 22 » و به روايتى ديگر در وقعهء أجنادين ( حوالى فلسطين ) در سال 13 هجرى و يك ماه پيش از فوت ابو بكر كشته شده بود « 23 » . كسى كه همكارى مىكرد سعيد برادر زادهء او بود نه خود او « 24 » .
از هانى بربرى ، بردهء آزاد شدهء عثمان ، نيز در اين انجمن يادى شده ، ولى گمان مىرود منظور همكارى عملى او بوده ، نه شركت در املاء و كتابت مصاحف .
هامش
( 17 ) ارشاد السارى 7 : 449 ، ديده شود : فتح البارى 9 : 16 ، تهذيب التهذيب 1 : 187 .
( 18 ) مصاحف 22 .
( 19 ) ايضا 23 و 24 .
( 20 ) تهذيب التهذيب ابن حجر 10 : 160 . ابو زرعه مىگويد : « لم يسمع من على ع » ، ابو حاتم اضافه مىكند : « لم يسمع من معاذ » !
( 21 ) تفسير طبرى 1 : 21 .
( 22 ) تاريخ طبرى 1 : 2349 .
( 23 ) اصابه 1 : 13 .
( 24 ) ابو شامه 66 .