شبيه بدان يك داشته باشد . اوراقى هم بود كه مرحوم فرزان مىگفت چند برگ از قرآن مجيد بوده و شيخ بهائى به عبارتى شبيه « قد ثبت عندى » گواهى كرده بود كه به خط على ( ع ) است .
حال خيلى طبيعى است كه گفته شود : امير مؤمنان براى خود يك مصحف لازم داشته كه بنويسد ، پس اين همه نسخههاى متعدد از كجا آمده است ؟ جواب بدين پرسش فقط مىتواند متكى بر حدس و گمان باشد . اولا چه بسا كه وى ( ع ) در كوفه فرمان به نوشتن نسخههائى داده باشد كه آن نسخهها را به نام وى مزين كرده باشند . يا كسانى از كاتبان مصاحف ، نامشان على بن ابى طالب بوده است .
و يا فرضيهء ديگرى مطرح شود . مىبينيم كه از قاهره تا مشهد ، طى قرون گذشته ، نسخههاى متعددى از اين مصحف با نام و نشان و حتى تاريخ كتابت بازگفتهاند و تصادفا نوع اين مصاحف ، گرچه توضيح دقيقى ندادهاند ولى مشخصات موجود به طور كلى بيانگر اين نكته است كه اين مصاحف هماهنگ مصحف عثمانى است و باز تصادفا كه اين نسخهها بيشتر در قرنهاى سوم و چهارم نوشته شده است . از طرف ديگر چون تاريخ كتابت را در بعضى موارد ( مثل نمونهء اول ) سال چهلم هجرى ثبت كردهاند ، پس اين كار عمدى بوده و نمىتواند مربوط به كاتبى ديگر به همين نام و نشان باشد . اينجا دو نظريه مىماند . يا ثبت اين نام براى بهره بردارى بوده و همانطور كه محمد هيصم در نيمهء قرن سوم مىگفت ( ص 352 ) براى نماياندن به ملوك و بزرگان بوده كه خزانهشان از يك چنين گوهر بىنظيرى خالى نماند ، و يا كسانى بودهاند كه مصاحفى به نام على ( ع ) نوشته و پخش مىكردهاند تا آن خبر تنظيم به ترتيب نزول را خنثى نمايند و نشان دهند كه ميان مصحف على ( ع ) و مصحف جارى فرقى نيست ، و اللّه اعلم .
مسألهء ديگرى كه اشاره بدان شايد در اينجا بىمناسبت ننمايد گفتگوئى است كه از قديم دربارهء مصحف عثمانى و تحريف داشتهاند . اگر خدا خواست و توفيقى بود اين سخن را به تفصيل در كتاب علوم قرآنى خواهيم ديد . اينجا فقط اشاره مىكنيم كه پارهاى گفتهاند قرآن آيات بيشترى داشته و آنچه امروز در دست داريم قسمتى از قرآن اصلى است . چنان كه سورهء احزاب كه امروز 73 آيه دارد در نصّ اصلى قرآن كمتر از سورهء بقره كه 286 آيه دارد نبوده است . و يا سورهء نور كه 64 آيه دارد در اصل بيش از 100 آيه داشته و سورهء حجر كه شامل 99 آيه است ، سابقا
تاريخ قرآن ( فارسى ) — صفحة 378
مساهمون: محمود راميار
ص٣٧٨