كتابخانهء علوى نجف ، قرآنى به خط كوفى ديدم كه بر آخر آن نوشته بود : « كتبه على بن ابيطالب فى سنة اربعين من الهجرة » و به جهت شباهت داشتن « أبى » و « أبو » در رسم خط كوفى ، اشخاصى كه خبره نبودند چنين تصوّر مىكردند كه « كتبه على بن ابو طالب » به « واو » است .
متأسفانه مرحوم زنجانى مشخصات بيشترى از اين مصحف باز نگفته كه تا اندازهاى بشود به اثبات صحت مدّعا كه اين مصحف به خط على ( ع ) است نزديك شد . معلوم نيست واقعا اين نسخه تا چه حدّ قدمت داشته و يا دارد . تصادفا نسخهء ديگرى نيز منسوب به على ( ع ) در موزهء ايران باستان « تهران » است كه در پايان آن نيز آمده « كتبه و ذهبّه على بن ابيطالب » . اما اين يكى فاقد تاريخ تحرير مىباشد . تزينيات و مشخصّات خط مصحف بيانگر آن است كه نمىتواند اين نسخه قبل از قرن سوم و يا چهارم هجرى باشد . ولى بحث بر سر « ابى » و « ابو » نيز زياد شده است . قاعدة امروز مىگويند بايد امضاء « على بن ابى طالب » باشد .
تا جائى كه ابن كثير ( م 774 ) مفسّر و مورّخ معروف مىگويد : گاهى مصاحفى پيدا مىشود كه بر وضع ( مصاحف ) عثمانى است و گفته مىشود كه آن به خط على - رضى اللّه عنه است و در اين نظرى است . زيرا در بعضى از آنها آمده : « كتبه على بن - ابو طالب » و اين لحنى ( اشتباهى ) است در كلام ، و على رضى اللّه عنه از اين قبيل اشتباهات برترين مردم است . چنان كه مشهور است و در آنچه ابو الاسود ظالم بن عمرو الدؤلى ( م 69 ) از او نقل كرده ، او نخستين كسى است كه علم نحو را وضع كرده ، و او بود كه كلام را به سه دستهء اسم و فعل و حرف تقسيم كرد و سخنان ديگرى گفت كه بعد ابو الاسود آن را به پايان برد و بعد مردم از ابو الاسود فرا گرفتند و آن را بسط دادند و توضيح كردند و علم مستقلى شد .
حاشيه نويس كتاب ( ؟ ) نيز در پانوشت صفحه مىافزايد : « اين غلطى است كه دلالت مىكند كاتب آن اعجمى است . ظاهرا او از زنديقان فارس بوده ، چنان كه در حاشيهء ديگرى خواهيم ديد « 40 » » .
نمىدانم اين حاشيه از محمد رشيد رضا ( م 1354 ) است و يا از ديگرى . ولى به هر صورت در حاشيهء ديگر توضيح بيشترى نيامده است . اما چنين بهانه جوئى كردن و بدون جهت و علّت بر لشكر زنديقان فارس ( ؟ ) تاختن ، از مرد علم و
هامش
( 40 ) فضائل القرآن ابن كثير ص 25 چاپ بيروت .