پيامبر خدا به نماز خوانده است .
در مورد قنوت ، مىدانيم كه پيامبر گرامى بر اثر واقعهء احد سخت متألم بود و متجاوزان را لعنت مىفرمود . « 54 » يا در وقعهء بئر معونه بود كه ديديم ( ص 230 ) پيامبر اكرم تا يك ماه در قنوت نماز صبح بر كافران لعنت مىفرستاد ، يا به سبب آزارى كه از منافقان ديده بود لعنتشان مىكرد كه جبرئيل نازل شد : خداوند ترا نفرستاده كه دشنامگو و لعنتگر خلق باشى . خداوند ترا به رحمت عالميان فرستاده نه عذاب آنها ، و در پى آن آيهء 128 سورهء آل عمران نازل شد . « 55 » از آن پس بود كه جبرئيل دعاى قنوت را به پيامبر آموخت . « 56 » ابن كعب براى اين كه فراموش نكند اين دو دعاء را در مصحفش نوشته و بعديها ، گمان بردهاند كه جزء مصحفش بوده « 57 » و حالا صفت مشخصهء مصحف او اين دو دعاء است .
آنها كه معتقد به نسخ در قرآن هستند مىگويند اين دو سورهء قنوت اسمش از قرآن برداشته شد ولى حفظش از دلها نرفت « 58 » . يعنى نوع سومى از نسخ است كه تلاوتش نسخ و حكمش باقى است .
اما به واقع ، آيا اين دو سوره كه ديديم به آيات قرآنى مىخورد ؟ در آن حدّ هست كه آيه و نشانهاى از عظمت پروردگارى باشد ؟ در آن مرز هست كه انسان از اتيان به مثلش عاجز و زبون باشد ؟ با وجودى كه متن آن به « حمد » بسيار نزديك است و جز پرستش و ثناى پروردگار و اميد به رحمت و ترس از شكنجه نيست ، باز مىبينيم كه از حيث فصاحت و اسلوب ميان آنها فرق بسيار است . به قول بلاغى همين كلمهء « يفجر » و يا كلمهء « خلع » را ببينيد . كلمهء « يفجر » متعدّى نمىشود و « خلع » هم بيشتر
هامش
( 54 ) تفسير طبرى 4 : 58 ، ترمذى 4 : 83 ، 84 ، ابن كثير 2 : 238 ، فتح حافظ 8 : 170 ، الدر سيوطى 2 : 71 ، سنن بيهقى 2 : 197 ، 207 ، بخارى : مغازى 21 ، مسلم : فضائل الصحابه 186 ، ناسخ و منسوخ ابو جعفر نحاس 89 ، ابن سعد 4 : 1 / 96 ، معانى الآثار طحاوى 1 : 142 .
( 55 ) مجمع البيان 1 : 501 ، تبيان 1 : 355 ، اسباب النزول واحدى 69 - 70 ، كشاف 1 : 139 بولاق .
( 56 ) مراسيل ابو داود 12 - 13 ، سنن بيهقى 2 : 210 ، اما در تفسير آيه 128 سورهء آل عمران بدين قنوت اشارهاى نيست . به هر صورت ، مسألهء قنوت ، خواه با اين دعاها باشد و يا با دعاى ديگرى ، مشروعيت و وقت و صيغه و حكم و كيفيتش مورد اختلاف فقهاست . رك . سنن بيهقى 2 : 198 - 209 ، دائرة - المعارف اسلام و مختصر آن و لسان و . . . همين كلمه . مفتاح كنوز 409 / 3 ، المعجم حديث 5 :
472 ، سفينة البحار 2 : 451 - 450 .
( 57 ) تأويل مشكل القرآن ابن قتيبه 33 ، 34 ، مقدمتان 75 .
( 58 ) برهان 2 : 37 .