او مردى است فصيح « 3 » . اما مىدانيم كه سعيد در اين اوقات كودكى حدود دهساله بوده و نمىتوانسته چنين مأموريتى را عهده دار باشد . شايد شهرت مأموريت او به زمان عثمان ، موجب يك چنين توهمى شده باشد . و يا گفتهاند كه ابو بكر ، ابان بن سعيد بن عاص را كه فصيح ( و يا به قولى افصح ) قريش بود ، همراه زيد كرد « 4 » . اين درست است كه ابان در همين اوقات در مدينه بوده است .
او در سال هفتم هجرى اسلام آورد و تا رحلت رسول خدا عامل بحرين بود و بلافاصله وارد مدينه شد كه ابو بكر از اين حركت او بسيار دلتنگ گرديد . با آن خصومتى كه از پيش با اسلام داشت و اين دلتنگى ابو بكر و بخصوص كه جايى سخن از قرائت او نيست ، قبول شركت او در اين امر عظيم ، مشكل مىنمايد . باز مىگويند ابو بكر گفت : مصحف را كسى جز اشعث نگويد كه او نرم سخن ( ليّن - الحديث ) است و روايت كردند تا قرآن جمع شد « 5 » . اگر منظور اشعث بن قيس كندى ( م 40 ه ) باشد كه تبارى ايرانى داشته ( نام جدّش معدى كرب « خرزاد » بود ) ، هر چند احاديث صحيحى هم از او نقل شده ، اما در قرائت قرآن شهرتى نداشته است .
عدهاى هم مىگويند كه عمر بن خطاب گفت : در مصاحف ما ، جز فرزندان قريش و ثقيف ديگرى املاء نكند « 6 » . شايد اين سخن هم مربوط به كتابت كلى مصاحف باشد ، نه در مورد نسخهاى كه ابو بكر گرد آورد . آنچه مسلّم است كار به همكارى عمر و زيد و همهء صحابهء ديگر كه دسته دسته هر چه از آيات قرآن داشتند بدانها عرضه كردند . به پايان رسيد و مشكلى در اين رهگذر پيش نيامد .
چرا زيد انتخاب شد ؟
بىگفتگو براى هر خوانندهء انديشمندى اين پرسش پيش مىآيد كه در ميان آن گروه والامقام ياران پيامبر ، و از بين آن همه واجدان صفا و ايمان و خلوص نيّت ، و در جمع آن گروهها گروه حافظان و كاتبان و قاريان قرآن ، چرا زيد براى چنين امر مهم و عظيمى انتخاب شد ؟ چرا زيد كه هنوز بسيار جوان بود و بيست يا
هامش
( 3 ) ترجمهء تاريخ يعقوبى 2 : 15 .
( 4 ) مقدمتان 21 .
( 5 ) مصاحف سجستانى 10 .
( 6 ) ايضا 11 .