خواند و آن را در آخر سورهء توبه گذاشتند « 1 » . به روايتى حارث بن خزيمه خود مراجعه مىكند و اين دو آيه را عرضه مىدارد . عمر نيز شهادت مىدهد كه آن را از رسول خدا شنيده و مىگويد : اگر سه آيه بود آن را سورهء جداگانهاى قرار مىدادم و پس از گفتگوى چندى كه ميان صحابه گذشت ، آن را به جاى خود در آخر سورهء توبه گذاشتند « 2 » . در پارهاى از روايات فقدان آيتى از سورهء احزاب را به زمان ابو بكر نسبت دادهاند . در برابر ، در بعضى از روايات ديگر ، توجّه به ترك اين دو آيه را به زمان عثمان نسبت دادهاند . و يا خود عثمان بر اين دو آيه شهادت داده است « 3 » .
ولى آن طور كه بررسى و تتّبع در روايات بهتر نشان مىدهد اين است كه در پايان كار ، به زمان ابو بكر ، زيد كه خود آيات را از حفظ بود متوجه فقدان دو آيهء آخر سورهء توبه مىشود . طلب مىكند و آنها را نزد خزيمة بن ثابت انصارى مىيابند و چون خزيمه ، شهادتش به منزلهء شهادت دو نفر بوده و خود زيد و همهء صحابه هم آن دو آيه را مىدانستند ، اين بود كه اين دو آيه را در جاى خود ، در آخر سورهء توبه ، قرار دادند « 4 » .
اين مورد در روايات و اخبار سخت مورد اختلاف است و يكى از اختلافات اساسى بر سر نام كسى است كه اين دو آيه را همراه داشته است . نام سه نفر به ميان آمده : خزيمة بن ثابت انصارى ، ابو خزيمهء انصارى و حارث بن خزيمهء انصارى .
نام شخص اخير چون در روايات معتبرى نيست ، طبيعة بايد مبنى بر اشتباه تلقى شده و نديده گرفته شود . اما در مورد آن دو نام ، بعضى اصرار دارند كه اينها را دو نفر بدانند . واقعا هم در ميان صحابه دو نفر بدين نامها بودهاند . يكى ابو خزيمه برادر مسعود بن اوس از اشراف جاهليت و اسلام بوده و شاهد بدر شده و 38 حديث از او نقل كردهاند . در زمان عثمان هم وفات يافت « 5 » . ديگرى خزيمة بن ثابت انصارى معروف به « ذو الشهادتين » است « 6 » . روز پس از قتل عثمان
هامش
( 1 ) المصاحف سيستانى : 9 ، 30 ، احمد 5 : 134 ، ابو شامه 56 ، اتقان 1 : 214 .
( 2 ) مصاحف سجستانى 11 ، 30 ، اتقان 214 .
( 3 ) ابن كثير 16 .
( 4 ) مقدمتان 274 ، قرطبى 1 : 51 ، فتح البارى 9 : 12 . . .
( 5 ) اصابه 2247 و 2248 ، استيعاب 4 : 50 .
( 6 ) ابن سعد 8 : 258 .