بيست و يكسال بيشتر نداشت برگزيده شد ؟
يا اصولا چرا براى كارى بدين خطيرى و عظمت ، انجمنى گرد نيامد و كارى دسته جمعى به انجام نرسيد ؟
انديشه در اين امر و پاسخ بدين پرسشها ، مسائل ديگرى را هم در كنار خود دارد كه طرح اين يك آنها را هم روشنتر خواهد كرد .
در طول تاريخ ، دربارهء كار ابو بكر و بدنبال آن كار عثمان ، كه هر دو در حدّ خود در خور تمجيد و ستايش فراوانند ، علماء و محققان و نويسندگان ، فراوان چيز نوشتهاند . حقيقت اين است كه بسيارى از اين نوشتهها ، دانسته و يا ندانسته ، بر مبناى تبليغ و ارج گذاشتن فراوان بدين كار بوده و در نتيجه بيشتر جنبهء تبليغات به خود گرفته ، تا بررسى و پژوهشى راستين . تا حدّى كه كار بيش از آنچه بوده ، وانمود شده و رنگ گزافه به خود گرفته است . البته در كنار آن ، آنها كه دست اندر كار بودهاند ، آنها كه مباشر و مشير و مشار شدهاند ، نيز از اين تبليغات دامنهدار ، بهرهها جستهاند . اين است كه مىبينيم در كار زيد اين همه دراز سخنى شده است و يا احيانا پارهاى از دراز زبانيها كه به عنوان تحريف و تنقيص و جابه جائى و نسخ و امثال آنها به ميان آمده ، بايد واكنش يك چنين تندرويها به حساب آيد .
مىگويند : او برگزيده شد زيرا در آن شرايط نسبت به همه در اين مورد احّق و أولى بود . او مواهبى و خصايصى داشت كه ديگران تا اين اندازه آن را جمع نداشتند و بدين ترتيب او براى انجام اين كار ، آمادهتر از ديگران بود .
او از نويسندگان وحى و از حافظان قرآن بود . او خود گفته : « . . . من همسايهء رسول خدا بودم و چون وحى بر او نازل مىشد ، مىفرستاد پى من و من وحى را مىنوشتم . . . » « 1 » و ديديم كه مىگفت : « در آن هنگام كه خدمت رسول خدا بوديم ، قرآن را از ميان رقعهها تأليف مىكرديم . . . » . گذشته از آن ، او آخرين كسى بود كه درختام حيات نبوى ، قرآن را بر مهبط وحى عرضه داشته و مورد قبول قرار گرفته بود « 2 » . زيد بن ثابت با وجود جوانى ، در ميان اكابر صحابه ، از بزرگان فقه و رأى بود . در قضاوت و فتوا ، در قرائت و فرائض ، به زمان خلفاى اربعه و تا پنجسال
هامش
( 1 ) مصاحف سجستانى 3 .
( 2 ) معارف ابن قتيبه 133 ( و يا 260 چاپ 1960 ) ، مقدمتان 25 ، اتقان 1 : 177 آخر نوع 16 ، برهان 1 : 237 .