رافع بن مالك ، اسيد بن حضير ، شهاب قرشى ، به اضافهء آنها كه بعد جزء حاملان قرآن در عهد نبى مىبينيم ، بهيچوجه منافاتى با نام اين چهار نفر به عنوان معلمين قرآن ندارد .
شايد منظور اين بوده كه در جمع صحابه در مدينه اين چهار تن ( 2 تن از مهاجران و 2 تن از انصار ) مأمور آموزش قرآن بودهاند .
اما اشكال اساسى در روايتى است كه بخارى از انس بن مالك خادم رسول خدا نقل مىكند . او به طور صريح و انحصارى مىگويد : وفات يافت نبى ( ص ) و قرآن را جمع نكردند مگر چهار نفر : ابىّ بن كعب ، معاذ بن جبل ، زيد بن ثابت ، ابو زيد ، كه هر چهار تن از انصارند . « 19 »
اين روايت اشكالات زيادى پيش آورده است . از آن جمله :
1 ) از طريق ديگرى از انس به جاى نام « ابو الدرداء » نام « ابىّ بن كعب » جزء آن چهار نفر ذكر شده است . « 20 »
2 ) اين ابو زيد كيست كه جزء معلمين انحصارى قرآن در زمان رسول خدا قرار گرفته ؟ اين سؤال از همان روزهاى نخست مطرح بوده است . قتاده از خود انس مىپرسد كه اين ابو زيد كيست ؟ او هم پاسخ مىدهد كه يكى از جمع ما ( أحد عمومتى ) « 21 » . بعدها از قتاده هم كه مىپرسند او جواب مىدهد : يكى از جمع انس . « 22 »
بنا بر اين بايد اين ابو زيد حتما مانند خود انس ، انصارى و اضافه بر آن خزرجى باشد كه انس گفته يكى از جمع ما . بعضى گفتهاند كه اين ابو زيد بايد همان سعد بن عبيد باشد . « 23 » البته اين درست است كه سعد از انصار بود اما او از « أوس » بود نه از « خزرج » . « 24 » گذشته از آن ، شعبى ( م 103 ه ) در روايتى نام شش نفر از انصار جامع قرآن را ذكر مىكند كه هم ابو زيد و هم سعد جزء آنها هستند « 25 » ، پس اين دو نفر
هامش
( 19 ) بخارى : فضائل القرآن 8 ، احمد 3 : 233 ، 277 ، طيالسى 2018 ، ابن عساكر 5 : 445 ، فضائل - القرآن ابن كثير 46 .
( 20 ) اتقان 1 : 245 نوع 20 .
( 21 ) اتقان 1 : 245 ، احمد 3 : 277 .
( 22 ) ابن سعد 2 : 2 / 113 س 8 .
( 23 ) الجامع لاحكام القرآن قرطبى 1 : 57 ، ابن نمير هم بر اين عقيده بود . فضائل القرآن ابن كثير 46 .
( 24 ) المحبّر 277 ، 286 .
( 25 ) ابو شامه 38 ، المحبّر ابن حبيب 286 .