سعد بن معاذ ( م 5 ه ) كه عرش رحمان در مرگ او به لرزش درآمد . « 34 » در برابر آنها ، خزرجىها هم به چهار نفر افتخار مىكردند كه قرائت قرآن را در عهد نبى آموختند و ديگرى چون آنان نياموخته : ابىّ ، معاذ ، زيد و ابو زيد .
بدين ترتيب ، روشن شد كه تعداد حافظان و جامعان نمىتواند محدود به چهار و يا حتى شش نفر باشد . اين اقوال مختلفهاى كه گفته شده خود حاكى از يك حقيقت مسلمى است و آن اين است كه حافظان در ميان صحابه زياد بودند . چنان كه صحّت اين مدّعا را كشته شدگان « احد » و « بئر معونه » و « وقعهء يمامه » شهادت مىدهند . در وقعهء رجيع ده نفر از قاريان كشته شدند . در وقعهء احد 74 تن از اصحاب به قتل رسيدند « 35 » كه در ميان ايشان بسيارى از قاريان بودند . در ماه صفر سال چهارم هجرت حادثهء « بئر معونه » پيش آمد كه چهل و يا هفتاد تن از قاريان به هلاكت رسيدند . سالى از رحلت رسول خدا مىگذشت كه « وقعهء يمامه » پيش آمد و در اين جنگ بسيار سخت و خونين كه تا آن روز مسلمانان نظيرش را نديده بودند از مسلمانان هزار يا هزار و دويست نفر كشته شدند كه در ميان آنها 700 و يا 450 تن و يا بكمترين شماره هفتاد تن از صحابه و حاملان قرآن به هلاكت رسيدند . « 36 »
اينها خود بهترين شاهد مدّعاى ماست كه شمارهء حاملان قرآن بر آنچه گفتهاند بسيار فزونى داشته است .
امام ابو عبيد قاسم بن سلّام هراتى ( م 224 ه ) از بزرگان ائمهء حديث و فقه و ادب ، در اول « كتاب القراآت » خود نام قاريان صحابه را ذكر كرده كه خود تعداد زيادى است . « 37 »
هامش
( 34 ) سعد در غزوهء خندق كشته شد ( ابن هشام 3 : 238 ، اصابه : ت 3197 ، در حديث آمده : « اهتزّ عرش الرحمن لموت سعد بن معاذ » ( مفتاح كنوز السنة 237 س 3 ، المعجم المفهرس 7 : 87 س 1 ح 3 ) .
( 35 ) ابن سعد مىگويد تنها از انصار هفتاد تن كشته شدهاند ( طبقات 2 : / 1 / 30 ) اما ابن هشام مهاجر و انصار را 65 تن مىداند ( ابن هشام 3 : 123 ) . واقدى آن را 74 تن گفته ( ص 138 چاپ برلن ) ر ك . ترمذى : تفسير سورهء 16 ح 2 ، احمد 5 : 135 .
( 36 ) بحث مفصلتر آن در « رويداد يمامه » خواهد آمد . در مورد « بئر معونه » نيز در « مراقبت پيامبر ( ص ) » گذشت .
( 37 ) المرشد الوجيز 40 ، البرهان 1 : 242 ، الاتقان 1 : 248 . زركشى نام حافظان قرآن را از ابو عبيد نقل نمىكند . صورتى را هم كه سيوطى از ابو عبيد نقل مىكند با آنچه ابو شامه نقل كرده تفاوت دارد .