پيش آمده ، طرح شده و پاسخ داده شده است .
اگر بخواهيم مثل بلاشر فرانسوى ، تعداد حافظان قرآن را تنها از ظاهر رواياتى كه مثلا بخارى در صحيحش نقل كرده « 1 » در نظر بگيريم ، شمارهء حافظان در زمان رسول خدا فقط هفت نفر مىشود : « ابن مسعود ، سالم ، معاذ بن جبل ، ابىّ بن كعب ، زيد بن ثابت ، ابو زيد ، ابو الدرداء » . ولى اين هرگز نبايد موجب شود كه به طور انحصارى و قطعى بنويسيم كه « احاديث جز هفت نفر را ذكر نمىكنند » « 2 » . البته اگر بلاشر به جاى مراجعه تنها به صحيح بخارى ، فقط به يك حديث استناد مىكرد مىتوانست ادعاء كند كه حديث جز چهار نفر حافظ قرآن را ذكر نمىكند . به اضافه كه در كمال شيطنت مىافزايد كه زيد دو آيهء آخر سورهء توبه را هم نمىدانسته است .
در صورتى كه واقعا زيد آن دو آيه را مىدانسته و به دليل همين علم و يقين بوده ، چنان كه خواهيم ديد ، كه بدنبال سند و نوشته و شاهد نزول آن بوده است . گذشته از اين ، اگر بلاشر به عمدهترين مرجع مورد مراجعهء هميشگى خود ، يعنى تاريخ قرآن از نولدكه « 3 » مراجعه مىكرد ، طبق صورت مفصلى كه همين نولدكه از مراجع بدست مىدهد ، اين حافظان را هم اضافه بر آن 7 نفر مىيافت :
على بن ابى طالب « 4 » ، عثمان « 5 » ، تميم الدارى « 6 » ، عبادة بن صامت « 7 » ، ابو ايوب « 8 » ، سعد بن عبيد « 9 » ( هر چند اين يكى را خود بلاشر چند صفحه پيش تذكر داده كه به عنوان قارى نيز خوانده شده است « 10 » ) مجمّع بن جاريه « 11 » ، عبيد بن معاويه « 12 » كه شناخته نشد .
هامش
( 1 ) بخارى : فضائل القرآن 8 ، فقط در سه حديث ذكر شدهاند .
( 2 ) بلاشر : در آستانهء قرآن ، يادداشت 26 .Blachere؛Intr .auCoran،no .62 .
( 3 )T .Noldeke؛GeschichtedeQorans،SchwaLly؛II،s .7 ،N .1 .
( 4 ) نولدكه ، از فهرست ط . فلوگل 27 .
( 5 ) ابن سعد 2 : 2 / 113 س 24 و 26 .
( 6 ) ايضا 2 : 2 / 113 س 12 و 24 .
( 7 ) ايضا 2 : 2 / 113 س 20 و ص 114 س 2 .
( 8 ) ايضا 2 : 2 / 114 س 2 .
( 9 ) ايضا 2 : 2 / 113 س 2 ، فهرست فلوگل 27 .
( 10 ) در آستانهء قرآن يادداشت 20 به نقل از اصابهء ابن حجر 3 : 81 شمارهء 3170 .
( 11 ) ابن سعد 2 : 2 / 112 س 22 ، اتقان 169 س 13 ببعد . ( به نقل از نولدكه ) .
( 12 ) فهرست فلوگل 27 .