يكى نمىتوانند باشند .
بالاخره سيوطى ( م 911 ) مىگويد : ابن ابى داود ( م 316 ) روايتى نقل كرده كه رفع اين اشكال را مىكند . در آنجا انس توضيح مىدهد : « ابن ابو زيد ، قيس بن السكن ( م 15 ه ) است ، يكى از گروه ما كه چندى پس از رسول خدا وفات يافت . بازماندهاى نگذاشت و ما از او ارث برديم » « 26 » . از اينجا بعضى او را عموى انس بن مالك به حساب آوردهاند ، « 27 » در صورتى كه در پشت چهارم با هم مشترك مىشوند .
3 ) اشكال اساسى اينجا اين است كه چرا انس بن مالك گفته فقط چهار نفر قرآن را جمع كردهاند و آن چهار نفر هم از انصار بودهاند . در صورتى كه جامعان و حافظان قرآن چه در جمع مهاجر و چه پيش انصار ، حتى در ميان أوسىهاى انصار هم خيلى بيشتر از اينها بودهاند ، چنان كه در روايت گاهى « ابىّ » هست و گاهى « ابو الدرداء » . پس تكيهء خاصى بر عدد چهار بوده است .
جالب توجه است كه خود انس جزء جامعان قرآن به حساب آمده و مصحفى نيز داشته است ، اما او خود را هم به حساب نياورده و از چهار نفر ديگر صحبت كرده است .
روايات زيادى اين را نقض مىكنند : يكى همان روايت كه گذشت . پيامبر فرمود كه قرآن را از چهار نفر تعليم بگيرند : ابن مسعود و سالم از مهاجران و معاذ و ابىّ از انصار . پس ، اينها خود حافظ و جامع قرآن بودهاند و روايات بسيار هم اين را تأييد مىكند . ديگر اين كه ديديم عبد اللّه بن عمرو گفت : من قرآن را جمع كردم و به هر شبى مىخواندم . خبر به پيامبر ( ص ) رسيد فرمود : به هر ماهى بخوان . . . يا محمد بن كعب قرظى پنج نفر از انصار را نام مىبرد و شعبى شش نفر را ذكر مىكند . . .
بدين ترتيب اين سؤال پيش مىآيد كه پس چرا انس بن مالك گفت فقط چهار نفر قرآن را جمع كردهاند ؟ خيلىها خواستهاند اين سخن انس را به كيفيّتى توجيه
هامش
( 26 ) اتقان 1 : 249 - 250 ، واقدى او را قيس بن السكن بن قيس بن زعورا مىداند . فضائل القرآن ابن كثير 46 . ابو داود نيز با اسنادى طبق شرايط شيخين آن را تأييد مىكند ( مناهل العرفان 1 : 236 ) و جمهرة الانساب ابن حزم 351 . در واقع هر دو از بنو عدىّ بن النجارند و در پشت چهارم يعنى حرام بن - جندب مشترك مىشوند . جمهرة الانساب ابن حزم 351 .
( 27 ) ماتريال جفرى 215 .