مخلوق خويش است » . « آنها كه در خانه جمع شوند و به قرائت و تدبّر در قرآن پردازند ، در رحمت خدايند » . « خانهاى كه قرآن در آن خوانده شود ، شيطان بدان در نيايد » « 17 » . و يا « بهترين عبادت امّت من ، قرائت قرآن است » « 18 » . « خداوند فرمود :
هر كه قرائت قرآن او را از دعاء و مسألت از من باز دارد ، من بهترين عبادت شاكران را به دو عطا كنم » « 19 » .
اين تشويق و تحريض ، اين روح بلند پرستشگر ، اين رفعت و علّو ستايش ، در روح و كالبد ياران نيز اثر مىگذارد و از اينجا بود كه مثلا ابو عبد الرحمن عبد اللّه بن حبيب سلمى كوفى ( م 72 ه ) قريب هفتاد سال از عمر خود را به آموزش قرآن گذارند « 20 » و در عمل نيز مىبينيم كه صحابه در جنگها چه جانفشانيها كردند و در صلح و آرامش ، سرگرمى و كارشان آموزش قرآن بود . علت اصلى آن هم اهتمام پيامبر در ابلاغ رسالت و دم اعجازى قرآن بود و بس .
وقتى رسول خدا در مسجد مىنشست ، اصحاب گرد او حلقه مىزدند « 21 » تا كسى پشت سر او قرار نگيرد و همه در يك رديف باشند و هر كه مىرسيد هر جا كه مىيافت در حلقه مىنشست . « 22 » گاهى تعدادشان به شصت نفر مىرسيد در هر حلقهاى .
اصحاب نيز خود در مسجد حلقه حلقه مىنشستند و قرائت قرآن مىكردند « 23 » هر چند كه بعضى هم پشت به قبله قرار گيرند . از اينجا بود كه بعضى از محدّثان مثل بخارى بابى را در كتاب خود به جلسههاى مساجد و اين حلقهها براى تعليم قرآن اختصاص دادهاند . ابو سعيد خدرى ( م 73 ه ) مىگويد : وقتى اصحاب رسول خدا گرد هم مىنشستند با هم حديث مىكردند و حديثشان فقه بود و يا قرآن قرائت مىكردند « 24 » . روزى رسول خدا از حجرهاش به مسجد درآمد و اصحاب را ديد كه در دو حلقه نشستهاند . جمعى قرائت قرآن مىكنند و دستهاى سرگرم آموزش فقهند .
هامش
( 17 ) محجه 2 : 210 ، تشويق پيامبر ديده شود : بحار الانوار 2 : 415 ، اصول كافى 4 : 394 - 418 ، كتاب فضل القرآن .
( 18 ) ايضا .
( 19 ) ترمذى 11 : 46 .
( 20 ) فضائل القرآن ابن كثير 64 .
( 21 ) تراتيب الاداريهء كتّانى 2 : 217 .
( 22 ) المعجم المفهرس 1 : 503 س 1 ح 2 .
( 23 ) كتانى 2 : 218 و 278 .
( 24 ) ايضا 2 : 221 .