در اين نامهء مفصل ، جزء تكاليف قاريان قرآن بيان شده است « 34 » و نيز اسيد بن حضير ( م حدود 20 ه ) و خالد بن سعيد بن عاصى ( م 14 ه ) هم بودند كه چنين مأموريتهائى يافتهاند . « 35 » گروهى از بنى تميم كه نزد پيامبر آمدند وى عبّاد بن بشر ( م 12 ) را همراه آنها فرستاد تا شرايع اسلام و قرائت قرآن را بدانها بياموزد . « 36 »
در فتح مكه هنگام عزيمت به حنين ( 8 ه . ) ، رسول كريم جوان بيست سالهاى به نام عتّاب بن أسيد ( م 23 ) را به امارت در مكّه نهاد و معاذ بن جبل ( م 17 ه ) را براى آموختن و حفظ قرآن و ياد دادن مبادى اسلام در مكه باقى گذارد « 37 » . اين معاذ را يك بار ديگر نيز در سال 9 هجرى به يمن فرستاد كه اصل اجتهاد و اخذ فتوا مبتنى بر حديثى است كه از اين مأموريت او به جاى مانده است . « 38 »
نمونهء برجستهتر آن كه فاجعهاى هم بار آورد ، در سال چهارم هجرت پيش آمد .
در نيمهء ماه صفر اين سال ده تن از اصحاب در رجيع ( آبى در نزديكى مكه ) به دست كفّار افتادند . اينها براى تعليم قرآن به أعراب عضل و قاره فرستاده شده بودند « 39 » .
هامش
( 34 ) ابن هشام 4 : 241 - 243 ، مجموعة الوثائق السياسيه 105 - 106 . سابقا هم ( ص 21 ) بدين نامه اشاره شده است .
( 35 ) تراتيب الاداريه 1 : 44 . اين اسيد بن حضير يكى از سه تنى بود كه لقب « كامل » داشت . يعنى خواندن مىدانست و در شنا و تير اندازى مهارت يافته بود .
( 36 ) ابن سعد 2 : 1 / 116 و 3 : 2 / 17 و تهذيب التهذيب 5 : 90 .
( 37 ) ابن هشام 2 : 362 و ابن سعد 2 : 2 / 108 .
( 38 ) شهرستانى در اين باره چنين مىنويسد : « حضرت رسالت پناه عليه صلواة اللّه چون معاذ را به يمن فرستاد فرمود كه : معاذ به چه حكم خواهى كرد ؟ گفت : به كتاب خدا . فرمود : اگر در مطاوى كتاب نصّى نيابى ؟ گفت : به سنّت رسول ( ص ) . حضرت رسالت پناه ( ص ) فرمود كه اگر در مطاوى سنت كريمه مستندى نيابى ؟ معاذ گفت : به رأى خود اجتهاد مىكنم . حضرت رسالت پناه ( ص ) فرمود كه الحمد للّه - الذى وفّق رسول رسوله لما يرضاه . ( يعنى : حمد خداى را كه توفيق بخشيد فرستادهء رسول خويش را به چيزى كه رضاى او است ) . ترجمهء ملل و نحل شهرستانى 1 : 158 . و توضيح الملل 1 : 276 ، ملل و نحل 1 : 201 بيروت . ايضا رك . : بخارى : مغازى 60 ، ابن سعد 2 : 2 / 107 و 3 : 2 / 121 و 7 : 2 / 114 ، ابن هشام 4 : 237 ، كتّانى 1 : 43 ، مفتاچ كنوز السنه 475 س 2 ، تحف العقول 25 ، مجموعة الوثائق السياسيه 109 .
( 39 ) در قرآن مجيد هم برين حادثه اشارهاى است ( 2 : 204 - 207 ) . اسامى هفت تن از آنها معلوم است و نام 3 نفر ديگر روشن نيست . رك . واقدى 344 ( يا 157 برلن ) ، ابن هشام 2 : 178 ببعد ( يا 648 گوتينگن ) ، ابن سعد 2 : 1 / 36 و 3 : 2 / 33 - 34 ، طبرى 1 : 1431 ببعد ، ابن سيد الناس 2 : 40 ، سيرهء ابن كثير 4 : 62 ، امتاع 174 ، مواهب 1 : 130 ، تاريخ الخميس 1 : 454 ، جوامع ابن حزم 176 ، بخارى : مغازى ، باب غزوة الرجيع ، احمد 2 : 310 .