آيهاى كه بود قرائت مىفرمود .
از اينجا بود كه او ( ص ) جامع قرآن گشت در قلب شريفش ، و سيّد حافظان شد در عصر خود ، و مرجع مسلمانان در هر چه مىخواستند ، از كار قرآن و علوم قرآنى . او ( ص ) ، چنان كه حكم شده بود ، قرآن را بدون شتاب و با درنگ و شمرده و آرام بر مردم مىخواند . به قرآن شب زنده دارى مىكرد و نماز را بدان آرايش مىداد . او هر شب 8 يا 9 يا 11 و يا 13 ركعت نماز به جا مىآورد « 3 » . بسا مىشد كه در اين نمازها بقره و آل عمران را در يك ركعت مىخواند « 4 » و به شب تا سورهء « الم سجده » و سورهء « ملك » را نمىخواند نمىخوابيد . فراموش نكنيم كه حضرتش قرائتى شمرده و واضح داشت و با تأنّى و درنگ آيات را مىخواند ، چنان كه حفصه زوجهاش و مالك بن انس خادمش نقل كردهاند ، قرائتش به « ترتيل » و « مدّ » بود . صدا گاهى اوج مىگرفت و گاهى پست مىشد « 5 » . حذيفة بن يمان مىگويد : شبى با رسول خدا نماز مىخواندم .
به سورهء بقره آغاز كرد ، بعد سورهء نساء را خواند و بعد آل عمران را . هر وقت به آيهء تسبيح مىرسيد خداى را تسبيح مىكرد و چون به سؤال مىرسيد ، سؤال مىكرد و چون به تعويذ مىرسيد به خداى پناه مىجست .
عوف بن مالك نيز مىگويد : در نماز سورهء بقره را آغاز كرده به آيهء رحمت كه مىرسيد از خدا طلب مىكرد و در تعويذ به خدا پناه مىبرد . ابوذر غفارى ( م 32 ه ) هم نقل مىكند كه رسول خدا در آيات تدبّر داشت چون به آيهء عذاب مىرسيد مىگريست و در آيهء رحمت آن را درخواست مىكرد . گاه مىشد كه يك آيه را در نماز بارها و بارها تكرار مىفرمود « 6 » .
اين روايات نشان مىدهد كه رسول خدا در تلاوت قرآن تا چه حدّ اهتمام داشت و تدبّر در نصّ آيات را لازم مىشمرد و به نداى الهى چگونه پاسخ مىداد . مثلا وقتى بدين آيه مىرسيد كه
« أَ لَيْسَ اللَّهُ بِأَحْكَمِ الْحاكِمِينَ »
( 95 : 8 ) مىفرمود :
« نعم » و يا در
« فَبِأَيِّ حَدِيثٍ بَعْدَهُ يُؤْمِنُونَ
( 7 : 185 ) به چه سخنى پس از اين ايمان خواهند آورد ؟ » مىفرمود : « آمنت باللّه و ما انزل ، به خدا و آنچه نازل شده ايمان
هامش
( 3 ) المعجم المفهرس 6 : 158 ح آخر و 159 سه حديث اول ، مفتاح كنوز السنه 431 س 1 و 2 .
( 4 ) مقدمتان : 28 و چند حديث ديگر در اين زمينه .
( 5 ) سنن ابن ابى داود : تطوّع 25 ، وتر 20 ؛ احمد 6 : 24 ، 286 ، 288 ، 302 ، 323 و ابن سعد 1 : 2 / 97 .
( 6 ) المرشد الوجيز ابو شامه 195 به بعد و چند حديث ديگر در اين زمينه .