پيامبر و فراموشى
آيا پيامبر گرامى نيز مانند ساير انسانها ، دچار فراموشى و نسيان مىشد يا نه ؟ و اگر گاهى فراموشى به دو دست مىداده ، آيا چنين نسيانى تا چه حدّ بوده است ؟
پيامبرى كه فعل و قول او حجّت است و يكى از ادّلهء شرعيه براى استنباط احكام ؛ قول و فعل ، يا تقرير ، و يا حالت و صفتى است كه از او نقل شده باشد و مهمتر اين كه تنها راه دريافت درست و ابلاغ وحى الهى ، عصمت او است ، آيا رواست كه چنين پيامبرى دچار فراموشى شود ؟ و اگر شد ، تا چه حدّ رواست ؟ آيا در ابلاغ اوامر الهى نيز او دچار نسيان نخواهد بود ؟ از طرفى ، او انسان است و خواب و بيمارى و فراموشى و بيهوشى ، در اختيار و قدرت انسانها قرار نگرفته است . از طرف ديگر ، او ( ص ) معصومى است كه از هر خطا و گناهى مبرّاست . آيا اين فراموشى اگر پيش آيد نقصى نيست و در ابلاغ احكام الهى خللى وارد نخواهد ساخت ؟ و اگر آن را پذيرفتيم ، در عصمت انبياء كه در حال تكليف و تميز و قدرت ، هيچ عملى بر خلاف شرع از ايشان نبايد سر زند ، اخلالى رخ نخواهد داد ؟ اين پرسشى است كه با آن روبرو هستيم .
البته فراموشى خود در اينجا جزئى از مسألهاى است كه در اصطلاح فقهاء بدان « سهو النبى » مىگويند و از مواردى است كه مفصل مورد بحثهاى فقهى ، تفسيرى ، حديثى و كلامى قرار گرفته است . مواردى كه طرح شده بيشتر در مورد فوت نماز و قضاى آن است كه در كتب فقهى و كلامى و اصولى مورد بحث و گفتگو است .
مورخان و محّدثان هر دو فريق ، عامه و خاصه ، نمونههائى از آن بازگفتهاند و بحثهاى مفصّلى در ردّ و قبول آن داشتهاند « 1 » . اما مورد مهمترى وجود دارد و آن دربارهء آيات قرآن است كه آيا در آن باره هم فراموشى رواست ؟ حديثى اهل تسنّن از عايشه ، زوجهء رسول خدا و دخت ابو بكر نقل كردهاند . روزى پيامبر از مسجدى مىگذشت و شنيد كه قارى ( عبّاد بن بشّار ) قسمتى از قرآن را از حفظ مىخواند .
هامش
( 1 ) در كتب خاصه ببينيد : من لا يحضره الفقيه صدوق در احكام سهو در نماز - روايتى از سعيد اعرج از امام جعفر صادق ( ع ) . شهيد اول در كتاب الذكرى از قول زراره طى روايتى صحيح از امام محمد باقر ( ع ) .
فروع كافى از كلينى . نهايهء شيخ طوسى . الرواشح السماويه مير داماد ، راشحهء 25 . بحار مجلسى - از ادوار فقه آقاى محمود شهابى 1 : 325 ببعد . سفينة البحار 1 : 677 كلمهء سهو . بحار الانوار 6 : 218 كمپانى . در كتب عامه : كتب سته ، الدارمى ، طيالسى و مسند احمد از المعجم المفهرس لالفاظ الحديث 5 : 232 / 2 و 6 : 441 / 1 و 443 / 2 . موطاء مالك : قوت ح : 25 و 26 و قصر الصلاة ح 77 . تا جائى كه مىگويند فرمود : انا بشر مثلكم ، أنسى كما تنسون : بخارى : صلاة 31 ، مسلم : مساجد 90 . . .