ب - بگزارد آن هفت آسمان اندر دو روز . وحى كرد اندر هر آسمانى فرمان او . بياراستيم آسمان اين جهان بچراغها و نگاه داشتن . آن است اندازهء خداى بىهمتا و دانا ( ترجمهء رسمى ، 6 / 1618 ) .
در اين ترجمهها ملاحظه مىشود كه ابو الفتوح ، « بگزارد » را در مقابل فعل قضى نپسنديده و خود « تمام كرد » آورده ، دنيا را را همان مؤنث ادنى دانسته و به نزديكتر ترجمه كرده ؛ نيز دليلى نمىبيند كه
الْعَزِيزِ
بىهمتا ترجمه شود ، از اينرو خود كلمهء « غالب » را پيشنهاد مىكند .
ما دربارهء موارد اختلاف ميان دو ترجمه به همين اندك بسنده مىكنيم . اما در كتاب ترجمههايىست كه به راستى با يكديگر اختلاف فاحش دارند و ناصح نمونههاى خوبى عرضه كرده است ( ص 308 به بعد ) . در بسيارى از اين موارد هم باز مىتوان ژرفساخت ترجمهها را باهم سنجيد و مشابهات فراوانى به دست آورد . با اين همه ترديد نيست كه شيخ در اينجا سر استقلال داشته ، و يا شايد ترجمهء كهن ديگرى را هم در كنار تفسير رسمى ، مورد عنايت قرار مىداده كه ما هنوز كشف نكردهايم .
حضور اين متنهاى قرن چهارمى در يك تفسير بسيار پربهاى قرن ششمى گويى پيوسته دانشمندان را دلنگران ساخته است . علامه شعرانى كه خداش رحمت كناد ، شگفتزده به اين تفاوت مىنگريست و خرد و منطق محققانه به او اجازه نمىداد آن حال را برتابد . سرانجام تاب نياورد و نظرى - سخت هوشمندانه - اما اندكى شتابزده - ابراز داشت كه ما عينا نقل مىكنيم :
« ترجمههاى فارسى تحت اللفظ آيات البته از مؤلف نيست و آن صحت و جزالت كه در عبارت وى ديده مىشود در ترجمهها نيست . گاه نيز غلط فاحش دارد ، نه از ناسخ و كاتب ، بلكه از خود مترجم هركه بوده است . » ( ابو الفتوح ، شعرانى ، 12 / 274 ) . وى در دنبالهء سخن اشاره مىكند كه اين ترجمهها ، با آنچه ابو الفتوح در درون تفسير ترجمه كرده اختلاف فاحش دارد . ما كه در صفحات پيشين دنبال اين تفاوت گشته و نمونههايى نيز نقل كردهايم ، مىتوانيم به قطع بگوييم كه ابو الفتوح در بسيار جاىها نيز عينا همان ترجمه را تكرار كرده ، ولى ما تنها به موارد اختلاف عنايت داشتهايم . اما مرحوم شعرانى نيز خود پاسخ مسأله را در حقيقت يافته بوده است ، زيرا مىگويد :