تنبّه مراتب دارد براى كسانى كه آمادگى زيادتر داشته باشند بيشتر و براى كسانى كه آمادگى كمتر دارند كمتر است .
در روايت آمده است كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلم پس از قرائت
« أَلْهاكُمُ التَّكاثُرُ »
فرمودند :
تكاثر الاموال جمعها من غير حقّها و منعها من حقّها و شدّها في الاوعية ( حتى زرتم المقابر ) حتى دخلتم قبوركم .
در اين روايت تكاثر به كثرتطلبى و فزونى طلبى و جمع ثروت از راه حرام و خوددارى از پرداخت حقوق مالى معنى شده و زيارت قبور كنايه از فرا رسيدن مرگ دانسته شده است . پس اين روايت مؤيّد تفسير اوّل است .
در نهج البلاغة از على عليه السّلام نقل شده است كه پس از تلاوت اين آيه فرمود : افبمصارع آبائهم يفخرون ام بعديد الهلكى يتكاثرون « 1 » . آيا به محل از بين رفتن پدرانشان افتخار مىكنند و يا مردگانشان را مىشمارند كه ببينند كدام زيادتر است و به زيادى جمعيّت به يكديگر افتخار مىكنند .
اين روايت با تفسير دوّم مناسبت دارد .
امّا به روايتى كه تفسير سوّم را تأييد كند دست نيافتيم و اين احتمال يعنى تفسير سوّم در برخى تفاسير جديد ياد شده است .
در پايان اين بخش توجّه به اين نكته ضرورى است كه در اسلام كثرت ثروت و بدنبال ثروت بودن محكوم نيست آنچه از اين آيات و امثال آن استفاده مىشود اينست كه اگر كثرت ثروت و طلب آن انسان را به گونهاى مشغول كند كه از هدف اصلى و ياد خدا باز ماند و منحرف سازد مورد مذمّت و نكوهش است همانگونه كه در آيه ديگر مىفرمايد :
« لا تُلْهِكُمْ أَمْوالُكُمْ وَ لا أَوْلادُكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ »
نمىفرمايد مال و اولاد نداشته باشيد بلكه مىفرمايد مال و فرزند شما را از خدا غافل نكند . و نيز در معرفى بندگان خاص خود مىفرمايد :
« رِجالٌ لا تُلْهِيهِمْ تِجارَةٌ وَ لا بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ
« 2 » »
هامش
( 1 ) - نهج البلاغه ، خطبه 216 .
( 2 ) - نور : 37 .