نمىگويد مردانى هستند كه اهل خريد و فروش و تجارت نيستند بلكه مىگويد مردانى هستند كه تجارت و خريد و فروش آنان را از ياد خدا باز نمىدارد و غافل نمىكند .
و اگر در قسمتى از آيات و روايات از مطلق مال و ثروت مذمّت و نكوهش شده براى اينست كه غالبا ثروت انسان را از خدا باز مىدارد و گويا ميان ثروت و غفلت از خدا ملازمه هست كه قرآن مىفرمايد :
« إِنَّ الْإِنْسانَ لَيَطْغى أَنْ رَآهُ اسْتَغْنى
« 1 » » طبع انسان نوعا چنين است كه تا بىنياز و غنى شود طغيان مىكند .
و در هر صورت اسلام با كار و كوشش ، كسب و تجارت ، مال و ثروت و مظاهر زندگى مخالف نيست ولى همواره به انسانها اين نكته را يادآورى مىكند كه هدف ، خدا و ياد خدا و بندگى خداست و دنيا و ماديّات تا آنجا كه وسيلهء رسيدن به آن هدف باشد و يا لااقلّ بازدارنده از آن هدف نباشد بىاشكال است و گرنه موجب ضرر و خسران و بدبختى است .
2 -
كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ
:
كلّا به چهار معنى آمده است :
الف : كلّا كلمهء ردع و زجر است . كلّا به اين معنى در جائى به كار برده مىشود كه بخواهند با حالت تند و آمرانه ، به گونهاى كه مخاطب متأثر شود بگويند مطلبى كه ذكر شده نبايد اينطور باشد بنابراين وقتى قرآن مىفرمايد :
« أَلْهاكُمُ التَّكاثُرُ حَتَّى زُرْتُمُ الْمَقابِرَ كَلَّا . . . »
يعنى تكاثر شما را غافل كرده است و نبايد اينطور باشد طولى نمىكشد كه غفلت شما بر طرف مىشود و عالم و آگاه مىگرديد .
ب : كلّا بمعنى آگاه باشيد .
ج : كلّا بمعنى آرى .
د : كلّا بمعنى حقا .
كلّا به اين سه معنى مربوط به جمله بعد خواهد بود به خلاف معنى اوّل كه به جملهء قبل ارتباط دارد .
هامش
( 1 ) - سوره علق .