نبود اين مطلب در تبيان ، عيب حساب نمىشود . بلكه در مواردى بايد گفت به مرور پيدا شده است . و در مواردى بايد گفت كسى بيشتر زحمت كشيده و تدبّر كرده است .
ولى به هر حال در مقايسه ، چنين تفاوتهايى هست . نه فقط بين تبيان و الميزان بلكه بين مجمع البيان و الميزان هم اين تفاوتها وجود دارد . الميزان كه جاى خود دارد ، حتّى المنار هم كه يك تفسير سنّى است و نقاط ضعف فراوان دارد ، در عين حال تازههايى هم دارد كه در تفاسير سنّىهاى قبل از او نيست . « فى ظلال » هم همينطور است .
امّا ما در مقايسه بين تفاسير ، قديمى و جديدتر نبايد اين را ملاك بگيريم . اگر اينطور باشد ، پس بايد بگوييم هيچكدام از تفاسير قديم خوب نيست .
نتيجه اينكه قضاوت ما راجع به « تبيان » اين است كه تفسيرى است كه اهداف مؤلف را كه در اوّل كتاب وعده داده است تأمين كرده است . البته بايد بدانيم كه تفسير تبيان بر خلاف تفسير مجمع البيان ، مباحث قراءت ، لغت ، شأن نزول و . . . را از هم جدا نياورده است .
اين يادآورى هم لازم است كه مرحوم ابن ادريس تفسير تبيان را تلخيص كرده است و اين تلخيص هم چند سال قبل چاپ شده است .
آشنايى با تفاسير ( به ضميمه عدم تحريف قرآن و چند بحث قرآنى ) ( فارسى ) — صفحة 168
مساهمون: رضا استادى
ص١٦٨